Jaap Huibers verzorgt wekelijks een column in het programma M Magazine op Radio M Utrecht op zondagochtend rond de klok van 11.30 uur. Deze column heeft altijd betrekking op het thema gezondheid.

Goedemorgen luisteraars,

De onvolprezen salvia is een beroemd geneeskruid. Saliemelk is eeuwen en eeuwen een beproefd middel geweest bij verkoudheid, keelpijn en dat juist tijdens de koude winteravonden. In de heel oude kruidenboeken zoals dat van Rembertus Dodonaeus, wordt salvia bijna beschreven als een soort panacee, een wondermiddel tegen alle kwalen. Dat blijkt ook wel enigszins uit de Latijnse naam: salvia. Salvia is afgeleid van het Latijnse werkwoord salvare, dat genezen, gezond maken betekent.
Karel de Grote, u weet het misschien nog wel van de geschiedenislessen, stelde rond het jaar 810 den verordening op dat in de kruidentuin van zijn kastelen waar hij van tijd tot tijd aanwezig was, ruimschoots salvia aanwezig diende te zijn. Op grond hiervan weten we dus zeker, dat rond het valkhof in Nijmegen, zo’n 1200 jaar geleden, zeker salvia groeide. Keizer Karel verbleef immers regelmatig op het Valkhof.
In vroeger tijd werd salvia veelvuldig in de keuken gebruikt. Het valt te betwijfelen of dat vanwege de smaak van dit kruid was, want die is noga; scherp en overheersend. Een ander aspect is namelijk het tegengaan van bederf van voedsel. Salvia bevat een etherische olie, salviol, die het rotten van vlees sterk vertraagt. Wellicht is dat de reden, dat salvia vroeger aan tal van vleesgerechten werd toegevoegd. Immers, van onze moderne, chemische conserveringsmiddelen was nog geen sprake. Als geneeskruid is salvia ook nu nog van betekenis. Ik zal enkele praktische wenken geven:
Salvia werkt bij alle ontstekingachtige aandoeningen van mondholte, luchtwegen en darmen. Bij astma en bronchitis werd vroeger wel salviablad geschroeid in de ziekenkamer. De patiënt ademde dan de vrijgekomen etherische olie in, hetgeen dikwijls wat verlichting gaf. Bij dikke darmontsteking is salviatinctuur een probaat middel, evenals bij een spastische dikke darm, maar dan in combinatie met engelwortel (angelica archangelica) en valeriaantinctuur.
Salvia is zeer bruikbaar bij tandvleesontsteking. Tegenwoordig, in de tijd van moderne tandartsentechnieken, inclusief kroon en brugwerk, hoor je nogal eens over zgn. pockets. Dan is er sprake van teruggetrokken tandvlees, waar tussen tandbot en tandvlees een klein, zakvormig ontstekinkje kan optreden. Spoelen met salviawater is zeer aan te bevelen, evenals spoelen met salviatinctuur is iets water gedaan. In oude kruidenboeken lees je hoe salvia werd gebruikt om de tanden wit en schoon te houden. Er was immers nog geen tandpasta. Men wreef dan de tanden en kiezen met verse salviablaadjes.
Begin vorige eeuw, toen de tuberculose. Tbc, gigantisch rondwaarde, werd salvia gebruikt om het nachtzweten van de tbc-patient enigszins te verminderen . Salvia bezit de eigenschap om tal van afscheidingen van het lichaam te verminderen. Bij overmatige zweetvoeten is iedere avond een voetbadje met daarin 40 tot 50 druppels salviatinctuur een probaat middel. Ook reguleert salvia de te overvloedige menstruatie.
Tenslotte nog een citaat uit het beroemde Cruydeboeck van Dodonaeus uit 1554: Men gebruikt de Salvie ook om het haar des hoofds daarmee zwart te maken…
Welnu, evenals henna bij de Arabieren, aarzelde men in de 16e eeuw niet om aan enige verfraaiing van het uiterlijk te doen. Lange tijd werd salviawater met iets azijn daaraan toegevoegd om het grijs worden van het haar wat tegen te gaan en het haarmeer glans en kleur te geven. Tja, de moderne haarverfproducenten zouden eens moeten weten. Maar, zoals een oud adagium luidt:
Was alles niet reeds van verre tijden?
Luisteraars, graag weer tot de volgende week.
© 2012 Jaap Huibers, Amerongen.