OM eist 5 jaar cel voor 'gravenvernieler die zich wilde aansluiten bij IS'

Na het uitzitten van zijn straf mag B. wat het OM betreft vijf jaar lang niet bij de begraafplaats in de buurt komen. Ook zou hij schadevergoedingen moeten betalen voor de vernielingen en het leed dat hij daarmee heeft veroorzaakt.

Tijdens de zitting wilde de voorzitter met B. bespreken hoe hij twee jaar geleden steeds verder radicaliseerde en uiteindelijk wilde uitreizen naar IS-gebied in Somalië en Syrië, maar daar wilde hij op advies van zijn advocaat nauwelijks op reageren.

Begin 2023 stopte Mohamed B. met zijn zorgopleiding. Naar eigen zeggen verveelde hij zich en wilde hij mensen gaan helpen. Hij wilde zijn geld verdienen met de handel in cryptomunten. Maar hij kwam in de jihadistische Telegram-groep 'The Believers' terecht en werd daar steeds verder ingezogen.

B. kwam via jihadistische groepen op het internet in aanraking met een radicale imam uit Engeland, die predikte over de Jihad en het paradijs. De terreuraanval van Hamas in Israel en de daaropvolgende inval van het Israëlische leger in Gaza waren voor B. op 7 oktober 2023 een omslagpunt.

Zijn wens om hulp te verlenen ging steeds meer in de richting van "strijden tegen onderdrukkers". Samen met zijn vriend A.A. trof hij in november 2023 concrete voorbereidingen om uit te reizen. Omdat zijn ouders zijn paspoort hadden, vroeg hij bij de gemeente een nieuw paspoort aan omdat de oude vermist zou zijn.

Mohamed B. en A. zochten naar reisadviezen voor Somalië. De twee kochten koffers en boekten een vlucht om via Duitsland naar de Ethiopisch hoofdstad Adis Adeba af te reizen. Van daaruit zou de reis verder gaan naar Somalië, waar volgens ronselaars een grote Islamitische gemeenschap leefde.

Maar op weg naar het vliegveld werden de twee door de vader van B. en familieleden van A. tegengehouden op station Overvecht in Utrecht. Zijn vader wilde Mohamed naar Marokko sturen om te deradicaliseren, maar dat weigerde hij. Daarom meldden zijn ouders hem bij de gemeente Utrecht aan voor een hulpverleningstraject.

In gesprekken met een imam en de wijkagent wekte B. de indruk dat hij afscheid had genomen van het radicale gedachtengoed. Van zijn plannen om uit te reizen naar Gaza om te vechten tegen Israel, "omdat het voor een moslim de grootste eer is om daar in de strijd te sterven", kregen de hulpverleners niets te horen.

Hij heeft niets meer met Hamas, IS of andere jihadistische organisaties, beweerde hij. Maar ondertussen had hij contact met “Whispers of the forgotten”, een groep gelieerd aan Islamitische Staat. B. en zijn vriend maakten honderden euro's over naar personen in Turkije, die zouden kunnen helpen om naar Syrië te reizen.

Op 4 en 11 mei worden op de Utrechtse begraafplaats Daelwijck ruim 100 graven vernield. Op 12 mei ging hij met zijn vriend op de begraafplaats de schade bekijken. Maar ondertussen bleek de inlichtingendienst AIVD de twee al langer in de gaten te houden.

Op 15 mei 2024 krijgt het OM van de AIVD een melding over recente plannen van Mohamed B. en A.A. om uit te reizen en een aanslag te plegen. "Hij wil sterven als martelaar en verlangt naar het paradijs", waarschuwt de inlichtingendienst. Chats met IS-ronselaars gingen over hulp bij het maken van explosieven en het bemachtigen van een wapen om een aanslag te plegen met dertig slachtoffers.

De twee worden aangehouden en op de telefoons van B. vindt de politie veel zorgwekkende bewijzen van zijn verdere radicalisering, maar ook video's van het vernielen van graven op begraafplaats Daelwijck. Die vernielingen waren volgens het OM bewust gericht tegen christelijke graven. Ze komen overeen met de manier waarop IS dat doet, betoogde de officier van justitie.

B. heeft met het vernielen van de graven enorm veel leed bij nabestaanden veroorzaakt. Zo werd een oude, dementerende man door zijn kinderen weggehouden van het vernielde graf van zijn vrouw, dat hij dagelijks bezocht. De ouders van een overleden kind moesten ook het verdriet van het vernielde graf nog dragen, schetste de officier van justitie. Twee mannen naar de zitting waren gekomen, omdat het graf van hun moeder was vernield, wilden de verdachte te lijf gaan. De parketpolitie moest alles op alles zetten om dat te voorkomen.

De aanklager neemt het B. kwalijk dat hij niet volledig open is over het vernieling van de graven. Volgens B. heeft hij alleen op 4 mei ongeveer 20 graven vernield, maar volgens het OM is hij schuldig aan vernieling van alle 117 graven. De tweede keer vroeg hij zijn vriend A.A. om mee te gaan, maar die was op 11 mei verhinderd. En uit onderzoek is geen enkele aanwijzing gekomen voor een andere dader.

Mohamed B. heeft steeds geweigerd om mee te werken aan onderzoek naar psychische en verstandelijke problemen die een rol kunnen hebben gespeeld bij de verdenkingen. Maar kort voor de zitting heeft hij alsnog meegewerkt aan een persoonlijkheidsonderzoek dat op verzoek van zijn advocaat werd uitgevoerd.

Volgens dat onderzoek is B. een kwetsbare, beïnvloedbare persoon, die door depressies verminderd toerekeningsvatbaar is. Maar volgens het OM is die conclusie volledig gebaseerd op de verklaring van B. dat hij alles heeft gedaan om zijn vader te helpen bij ontmaskeren van IS-ronselaars. En dat scenario vindt het OM volkomen ongeloofwaardig.

Volgens zijn advocaat Jumelet wordt Mohamed B. onrechtmatig vervolgd. De gemeente zou hem destijds hebben beloofd dat hij niet zou worden vervolgd als hij zou meewerken aan een hulptraject. Volgens zijn advocaat is hij door dat traject gaan inzien dat hij op een verkeerd pad zat. Er zou onvoldoende bewijs zijn dat zich daadwerkelijk wilden aansluiten bij de terreurorganisatie IS.

Verder vindt de verdediging dat de informatie uit de telefoons van B. niet meegenomen mag worden als bewijs, omdat het OM geen toestemming had van de rechter-commissaris om de telefoons te kraken. Ook voor het vernielen van alle graven op begraafplaats Daelwijck zou het bewijs ontbreken. De strafeis van officier van justitie vindt de verdediging dan ook veel te hoog.

De rechtbank neemt vanwege de vele ernstige verdenkingen ruim de tijd om tot een gepaste straf te komen. De uitspraak volgt over vier weken, op donderdag 19 juni.