RTV Utrecht RTV Utrecht RTV Utrecht RTV Utrecht

Waarom blijven de stemmers bij lokale verkiezingen thuis?

1/2
PROVINCIE UTRECHT/UTRECHT - Het zou zomaar kunnen dat volgende week nog minder dan de helft van de 18-plussers de weg naar het stemhokje weet te vinden. Dat terwijl vorig jaar wel gewoon acht van de tien Nederlanders ging stemmen voor de Tweede Kamer. Waarom blijft de populariteit van de lokale verkiezingen zo ver achter?

De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is in de afgelopen 30 jaar gestaag afgenomen: in 1986 gingen nog 73 procent van de mogelijke stemmers, tegenover 54 procent bij de vorige verkiezingen in 2014. In Nieuwegein ging vorige keer zelfs al minder dan de helft van de stemgerechtigden naar de bus.

Koos van Gemeren is met 20 jaar in de Zeister politiek één van de meest ervaren raadsleden in de regio, en ook dit jaar doet de fractievoorzitter van Nieuw Democratisch Zeist weer mee. Hij zag de betrokkenheid van dichtbij teruglopen. "Vorige keer hebben hier 47.000 mensen een stempas gekregen, omdat ze 18 jaar of ouder zijn. Daarvan zijn ruim 20.000 niet gaan stemmen. Je kan zeggen 43 procent niet-stemmers, valt mee. Maar als je kijkt naar absolute aantallen, dan schrik ik van de hoeveelheid stemmen die niet gebruikt worden."


OORZAKEN

De nestor van de Zeister politiek is van mening dat mensen minder honkvast zijn geworden. "Vroeger was het normaal dat als jouw vader PvdA stemde en lid was van de partij, dat jij dat dan ook was. Die band is helemaal weg, mensen gaan nu ook shoppen. Maar dat vergt ook weer inzicht. Veel stemmers hebben zoiets van: 'het is toch allemaal één pot nat'."

"Ik constateer dat weinig mensen weten wat er in de raadszaal gebeurt", aldus Van Gemeren. "Maar wat misschien nog wel belangrijker is, mensen zijn het vertrouwen in de politiek kwijt. Ze hebben het gevoel: 'politieke partijen zijn alleen maar geïnteresseerd in mijn stem, maar niet in mijn mening'."


TWEEDE KAMER

Politicoloog Harmen Binnema van de Universiteit Utrecht verwacht dat de opkomst dit jaar rond de 50 procent zal uitkomen. "Al zijn wij politicologen vaak beter in het achteraf uitleggen waarom, dan in voorspellen." Hij ziet een groot verschil met de verkiezingen voor de zetels in Den Haag. Vorig jaar kwam 82 procent van de stemgerechtigden opdagen bij de Tweede Kamer-verkiezingen.

"De gemeenteraadsverkiezingen spreken toch minder aan. Men weet minder over de onderwerpen, kent de lijsttrekkers niet. Het is in die zin niet voor niets dat alle landelijke kopstukken op allerlei plekken aanwezig zijn om met mensen in gesprek te gaan en te flyeren. Zij zijn herkenbaar."

Bij de Tweede Kamer-verkiezingen gaat het om grote onderwerpen als migratie en belastingen, waar vrijwel iedereen wel een mening over heeft. Maar ook op lokaal niveau zou je die betrokkenheid verwachten, aldus Binnema. "De raadsleden en wethouders zeggen natuurlijk dat het juist de onderwerpen zijn die mensen heel direct raken. Of het nu over zorg gaat, de veiligheid in je buurt of het verkeer, openbaar vervoer. Je merkt dat landelijke politiek zo veel meer in het nieuws is, zo veel meer zichtbaar, dat dat toch voor veel mensen het referentiekader is waarnaar ze verwijzen waarover de politiek gaat."


STEMHULP

Het Kieskompas is de stemhulp voor de gemeenten Utrecht, De Bilt, De Ronde Venen en Woerden. Tot nu toe hebben zo'n 25 duizend potentiële stemmers in de stad Utrecht de vragenlijst gevonden, een fractie van de bezoekersaantallen bij een landelijke stemhulp.

Bij StemWijzer hebben ze vergelijkbare tests voor inwoners van Amersfoort, Baarn, Nieuwegein en Utrechtse Heuvelrug. Positieve trend daarbij is dat de burgers van die gemeenten de website vaker weten te vinden dan vier jaar geleden. Bovendien loopt het aantal mensen dat de StemWijzer doet in de week voor de verkiezingen traditioneel nog flink op.


OPLOSSING

Volgens Jeroen van Lindert van het Kieskompas is het wel degelijk mogelijk om mensen aan het stemmen te krijgen. "Wat heel belangrijk is, is dat iemand een beetje kennis heeft. Bij ons is dat ook wel bekend als politiek zelfvertrouwen. Dan is de kans dat iemand gaat stemmen al een stuk groter, omdat iemand beter weet waar de partijen voor staan en zelfverzekerd een stem durft uit te brengen op één van de partijen."

Van Gemeren meent dat de kiezer pas weer enthousiast gaat raken als de democratie een stuk directer wordt. "Neem de stemmers serieus door ze niet één keer in de vier jaar naar hun mening te vragen. Doe vier jaar lang moeite. Het liefst niet als één partij, maar namens alle partijen, als gemeenteraad. Als je een voorstel hebt over het vuilnis, doe even een peiling om te kijken wat de kiezers er van vinden. Stop af en toe de politieke thermometer in de samenleving, kijk hoe men reageert en neem dat mee in je keuze. Dat kan makkelijk via internet."

Bovendien zijn de opkomstcijfers ondanks de vrije val internationaal gezien nog helemaal niet zo slecht, besluit Binnema. "Ik denk dat je in Europees verband best heel blij mag zijn met een opkomst van rond de 50 procent. Daar zouden sommige andere landen jaloers op zijn."

Reageren op dit bericht? Mail naar nieuws@rtvutrecht.nl.

Lees ook




Nieuwsoverzicht