In beeld: historische luchtfoto's van de provincie Utrecht

De oude vestingstad Woerden, 1925-1935.
De oude vestingstad Woerden, 1925-1935. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)
PROVINCIE UTRECHT - Wie van geschiedenis, aardrijkskunde of gewoon van bijzondere plaatjes houdt, kan zijn hart ophalen bij het fotoarchief van Defensie. Vliegeniers van de 'Luchtvaartafdeeling' maakten tussen de twee wereldoorlogen schitterende luchtopnames en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie heeft er inmiddels zo'n drieduizend van vrijgegeven.
De Luchtvaartafdeeling, die in Soesterberg werd opgericht, was de voorganger van de huidige Koninklijke Luchtmacht. De dienst liet fotografen boven Nederland vliegen om zo strategische plaatsen op beeld vast te leggen. Daarmee werden onder meer stafkaarten gemaakt en ontstond een vroege vorm van wat we tegenwoordig kennen als Google Maps.
Het opblazen van de oude brug tussen Loenersloot en Loenen aan de Vecht, eind jaren dertig. De nieuwe boogbrug is klaar.
Het opblazen van de oude brug tussen Loenersloot en Loenen aan de Vecht, eind jaren dertig. De nieuwe boogbrug is klaar. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)

ACTIEFOTO

Het historisch instituut heeft de luchtfoto's op internet geplaatst, zodat liefhebbers de geschiedenis met eigen ogen kunnen bekijken. Tussen de afbeeldingen staat bijvoorbeeld een mooie actiefoto: in het Amsterdam-Rijnkanaal wordt de brug tussen Loenen aan de Vecht en Loenersloot opgeblazen. De nieuwe boogbrug, die in 1937 gereed was gekomen, heeft de oude oeververbinding overbodig gemaakt en de enorme explosie is goed te zien.
Het Belgenmonument bij Amersfoort, 1920-1940.
Het Belgenmonument bij Amersfoort, 1920-1940. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)
Een ander juweeltje is de luchtfoto van het Belgenmonument in Amersfoort. Het bakstenen bouwwerk is daar nog tijdens de Eerste Wereldoorlog geplaatst door Belgische militairen, die in Amersfoort waren geïnterneerd. Het werd in omvang het grootste monument in Nederland. Op de foto is het vermoedelijk nog in Belgische handen, want door gespannen verhoudingen tussen België en Nederland werd het gebouw pas eind 1938 door koning Leopold III overgedragen aan koningin Wilhelmina.

BAKERMAT

De zogenoemde Luchtvaartafdeeling ontstond 105 jaar geleden en de Nederlandse regering schafte er speciaal een stuk heide bij Soesterberg voor aan. De vliegbasis zou de bakermat van onze luchtvaart worden. Onder de vroegste militairen van de dienst was Utrechter Karel Doorman, die later als marinecommandant sneuvelde bij de Slag in de Javazee. Ook luchtvaartpionier Albert Plesman maakte in Soesterberg zijn eerste militaire vlieguren, voor hij de eerste directeur van KLM werd.
Koolhoven FK49 op vliegbasis Soesterberg, eind jaren dertig.
Koolhoven FK49 op vliegbasis Soesterberg, eind jaren dertig. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)
Tot de taken van de Luchtvaartafdeeling hoorde onder meer het in kaart brengen van de militaire infrastructuur in Nederland. In 1935 ontwikkelde Frederick Koolhoven een speciaal verkenningsvliegtuig, waarmee de bemanning de door een bodemluik gemaakte foto's al vliegend kon ontwikkelen in een donkere kamer aan boord. Uiteindelijk zou Nederland maar één Koolhoven FK49 bezitten, die in 1940 op Soesterberg achterbleef en door de Duitsers werd gesloopt voor onderdelen.
Steenfabriek Wijk bij Duurstede tijdens overstroming, 1925-1935.
Steenfabriek Wijk bij Duurstede tijdens overstroming, 1925-1935. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)

STEENFABRIEK

De luchtmachtpioniers fotografeerden overigens niet alleen maar militair-strategische onderwerpen. Zo duik je in de archieven van het NIMH zomaar een foto op van een steenfabriek bij Wijk bij Duurstede, die tijdens een overstroming door water omsloten werd. Ook vind je er een mooie plaat van het middeleeuwse kasteel Duurstede, dat sinds de 17de eeuw in verval is geraakt en waarvan ergens tussen 1925 en 1935 alleen nog een woontoren en een hoektoren te zien was.
Kasteel Duurstede, 1925-1935.
Kasteel Duurstede, 1925-1935. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)
Maar het digitale fotoarchief dat het NIMH heeft ontsloten bevat natuurlijk vooral luchtfoto's van forten, bruggen, sluizen en havens. De vorm van de vesting die Woerden vormde was vanuit een vliegtuig goed te zien en ook een fort als Rijnauwen bij Bunnik laat een duidelijke afdruk in het Utrechtse landschap zien.
Fort Rijnauwen bij Bunnik, 1920-1940.
Fort Rijnauwen bij Bunnik, 1920-1940. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)

GRATIS DOWNLOADEN

De vooroorlogse beelden die het NIMH openbaar heeft gemaakt zijn te bekijken en gratis te downloaden in de digitale beeldbank, op Flickr of via Wikimedia. Daar is goed te zien waar Nederland in de afgelopen eeuw is veranderd en waar de tijd soms heeft stilgestaan.
Koning Willem III kazerne Nieuwersluis, 1925-1935.
Koning Willem III kazerne Nieuwersluis, 1925-1935. © NIMH (Bewerking door RTV Utrecht)
Zoek maar eens de verschillen en overeenkomsten tussen de Koning Willem III kazerne in Nieuwersluis die een Nederlandse vlieger rond 1930 kiekte en de vrouwengevangenis die Google Maps daar tegenwoordig laat zien: niets is voor eeuwig, behalve de verandering.
Nieuwersluis anno 2018.
Nieuwersluis anno 2018. © Google Maps

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.