Waarom de Uithoflijn, Rijnbrug en spoortunnel Maarsbergen miljoenen duurder worden?

© RTV Utrecht
PROVINCIE UTRECHT - Vandaag stemmen de Provinciale Staten over de verbreding van de Rijnbrug en de spoortunnel in Maarsbergen. Samen met de Uithoflijn hebben die drie mobiliteitsprojecten één ding gemeen: ze worden stuk voor stuk miljoenen duurder. Volgens hoofddocent aan de TU Delft, Wijnand Veeneman, ligt dat ondermeer aan ons politieke systeem. "Dit zijn het soort projecten waarvan je totaal niet precies weet wat het kost."
Uitleg van TU Delft over de almaar duurder wordende mobiliteitsprojecten
De Rijnbrug bij Rhenen begon op 25 miljoen en wordt nu voor 85 miljoen verbreed. Een spoortunnel in Maarsbergen zou 36,2 miljoen kosten, maar wordt nu 51,6 miljoen euro. Dat leidde vorige week nog tot discussie. En de klapper op de vuurpijl is en blijft de Uithoflijn. In eerste instantie zou de tram tussen Utrecht Centraal en de Uithof 321 miljoen kosten. Maar het wordt 425 miljoen euro, exclusief trammaterieel en met de voorwaarde dat de tram in december gaat rijden. Buiten alle grote tegenvallers ligt daar een politieke systeemfout aan ten grondslag.

STEEDS GOEDKOPER

De provincie maakt plannen en hangt daar een eerste prijskaartje aan, in een tijd vol onzekerheid: "Je gaat geen ontwerp maken, voor je besluit wat je gaat doen. Want dat kost teveel geld." De politiek heeft een prijs nodig om erover te beslissen. "En in die onzekerheid heb je allemaal een prikkel om aan de goedkope kant te gaan zitten. Dan krijg je het er makkelijker door, want je weet het simpelweg niet."
Het is een catch 22. Het bijt zichzelf in de staart.
Professor Wijnand Veeneman - TU Delft
Statenleden stemmen over de plannen en vervolgens gaat het naar de markt. "We vragen daar: 'deze brug willen we aanpakken. Wat moet het kosten?' Er komen 5 biedingen. En 1 is de goedkoopste. En iedereen zegt: die goedkoopste moet je nemen. Want als je het niet doet, staat dat in de krant", aldus Veeneman.
"Er zitten twee keer keiharde prikkels in om maar zo weinig mogelijk van die negatieve kant van de onzekerheid mee te nemen", zegt Wijnand Veeneman. Daardoor zijn de uiteindelijke prijzen altijd hoger. Bij de kleinste tegenslag moet er al afgeweken worden van dat eerste budget.

OPLOSSING

Toch betekent dat niet dat projecten uiteindelijk ook exorbitant duurder uitvallen, zegt de professor aan de TU Delft. "Het levert een prijsdruk op: het wordt vaak goedkoper dan wat het anders had gekost." Als belastingbetaler krijg je dus waarschijnlijk het best haalbare resultaat. Maar het levert wel boosheid op.
"Het is een catch 22. Het bijt zichzelf in de staart. Het is geen goed systeem, door die boosheid bij mensen achteraf", zegt Veeneman. "Je kunt de belastingbetaler niet uitleggen hoe het werkt. Wat er op de begroting staat is een leugentje om bestwil. Niet alle risico's staan daarin. Maar het is geen bende: het is omgaan met onzekerheid en prikkels."
En van tevoren die budgetten twee keer zo groot maken, is ook geen oplossing. Veeneman denkt dat dat een tegengesteld effect heeft: "Dan denkt de markt: hier is geld te verdienen. En als er meer geld te besteden is, wordt dat ook besteed. De druk om de prijs laag te houden, is dan weg".

BETUWELIJN

De Betuweroute is een voorbeeld hoe hiermee om te gaan, vindt de docent. De 160 kilometer lange spoorlijn van Rotterdam naar de Duitse grens zou voor 1,2 miljard gemaakt worden. Maar wordt uiteindelijk voor 4,3 miljard gebouwd. "In beginsel weet je wat je wilt. Tussendoor worden klachten en zienswijzen van omwonenden meegenomen. Je neemt de belastingbetaler mee en laat zien: 'dit is wat we uiteindelijk gerealiseerd hebben en we zijn er trots op'. Ik vind dat een goed voorbeeld."
de Betuweroute
de Betuweroute
Toch moeten bestuurders wel scherp blijven. Ze moeten niet achteroverhangen en denken 'het wordt toch wel duurder', vindt Veeneman: "Heb ik het goede contract gekozen? Heb ik de goede aannemer met ervaring? Zeg ik alles maar toe of ben ik selectief? Dat draagt er allemaal aan bij dat het niet helemaal uit de klauwen loopt".

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.