RTV Utrecht RTV Utrecht RTV Utrecht RTV Utrecht

- advertentie -
- advertentie -

WOII in foto's: Langs de Grebbelinie viel ineens wat te beleven


PROVINCIE UTRECHT - Zo'n dertig Nederlandse militairen van twee verschillende bloedgroepen oefenen samen bij Rhenen. De genie verplaatst een bijna vier ton wegend kanon van de artillerie over de Rijn. Ze bereiden zich voor op een mogelijke aanval van Duitsland.
Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd. Om de oorlogsjaren en de bevrijding ook nu nog een gezicht te geven, startte onder de naam 'de Tweede Wereldoorlog in 100 foto's' een grote landelijke zoektocht naar foto's die een goed beeld van die tijd geven.

Ook uit onze regio kwamen indrukwekkende foto's. In een serie artikelen blikken we terug op de verhalen die deze beelden nog altijd vertellen.
 Verplaatsingsoefening bij Rhenen tijdens de mobilisatie. Verplaatsingsoefening bij Rhenen tijdens de mobilisatie. | Foto: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (Bewerking door RTV Utrecht)

Als Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenvalt is het Nederlandse leger al bezig de landsverdediging in stelling te brengen. Enkele dagen eerder is de algehele mobilisatie afgekondigd.

WATERLINIE
De Grebbelinie wordt bemand door 50.000 militairen. Bij die eeuwenoude waterlinie moet, als het echt zover komt, de zwaarste strijd geleverd worden, bepaalt de legertop. Johan Lagerweij uit Renswoude was toen negen en vertelde in 2017 in Gouden Tijden op RTV Utrecht hoe het normaal zo rustige dorpje door die beslissing op slag veranderde.

 Langs de normaal zo rustige Grebbelinie viel ineens wat te beleven. Langs de normaal zo rustige Grebbelinie viel ineens wat te beleven. | Foto: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (Bewerking door RTV Utrecht)

"Ik kwam uit school en het dorp was zo vol! We zagen overal militairen, trekkarren met mitrailleurs erop, paarden, kanonnen, motoren, auto's. Voortaan liepen we niet meer binnendoor naar school, maar via de grote weg, want daar viel nu wat te beleven. We hadden nog nooit zoiets gezien. Het was druk en het stonk overal: naar paardenstront, naar tuigen en naar zweet!"

INGEKWARTIERD
De militairen brengen de Grebbelinie in gereedheid en veel van hen moeten opnieuw leren marcheren, schieten, en handgranaten gooien. Ze worden ingekwartierd in boerderijen, fabriekshallen en lege scholen in de omgeving.

 Nederlandse militairen tijdens de mobilisatie bij de Grebbelinie. Nederlandse militairen tijdens de mobilisatie bij de Grebbelinie. | Foto: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (Bewerking door RTV Utrecht)

De eerste nacht brengen vijfentwintig militairen de nacht door in de boerderij van Lagerweij en er werden 22 paarden gestald. Daarna moeten ze een ander heenkomen zoeken, want de koeien en de varkens moeten weer terug in hun stal.

SPELEN
Het werk aan de linie maakt indruk op de kinderen in de omgeving. Ze speelden alles wat ze leerden onmiddelijk na, weet Johan Lagerweij nog.

 Met zandzakken leggen Nederlandse soldaten een stelling aan in de Grebbelinie. Met zandzakken leggen Nederlandse soldaten een stelling aan in de Grebbelinie. | Foto: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (Bewerking door RTV Utrecht)

"Wij bouwden 's avonds met onze overbuurjongens onze eigen stelling. We groeven een slootje en dekten dat af met oude planken en schotten, waar we aarde overheen gooiden. We maakten schietgaten voor pijl en boog en een schuilkelder. Dat keken we allemaal af van de loopgraven vlakbij. We hebben best een hoop schik gehad, want we wisten totaal niet wat er nog ging komen."

GRIMMIGER
Het leven ging ondanks de ingrijpende militaire aanwezigheid gewoon door, zegt Lagerwij. Maar na verloop van tijd wordt de sfeer grimmiger.

 Gecamoufleerd veldkanon in de Grebbelinie bij Veenendaal, 19 maart 1940. Gecamoufleerd veldkanon in de Grebbelinie bij Veenendaal, 19 maart 1940. | Foto: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (Bewerking door RTV Utrecht)

"Er hing een bepaalde spanning. Dat kon je merken als mijn vader voor het eten hardop bad. Dan bad hij ook voor de veiligheid en de vrede, en de bewaring van hogerhand. Dat waren woorden die hij voor die tijd niet gebruikte, dat hadden we wel in de gaten."

OORLOG
De mobilisatie duurt uiteindelijk acht maanden. Dan breekt de oorlog uit en op 11 mei bereiken de Duitsers de Grebbelinie. Van het voor die tijd moderne kanon op de foto, een 'stuk van 10 Veld', heeft Nederland er op dat moment 52 tot zijn beschikking.

 Nederland weet aan de Grebbelinie drie dagen stand te houden, maar moet zich op 13 mei halsoverkop terugtrekken. Nederland weet aan de Grebbelinie drie dagen stand te houden, maar moet zich op 13 mei halsoverkop terugtrekken. | Foto: NMM Soesterberg (Bewerking door RTV Utrecht)

Op 13 mei helpt de artillerie een aanval van de Duitsers bij Scherpenzeel af te wenden, maar dat voorkomt niet dat later die dag De Grebbeberg moet worden opgegeven. Na de capitulatie maken de Duitsers gretig gebruik van de vuurmonden bij de verdediging van de Franse kust.

EREWOORDVERKLARING
Van de Nederlandse officieren eisen de Duitsers een erewoordverklaring dat ze zich niet tegen de bezetting zullen verzetten. Nog geen zeventig officieren blijven trouw aan hun militaire eed en laten zich liever afvoeren in Duitse krijgsgevangenschap.

 Officieren bij het centraal station in Utrecht worden afgemarcheerd om hun erewoordverklaring te tekenen. 14 juli 1940. Officieren bij het centraal station in Utrecht worden afgemarcheerd om hun erewoordverklaring te tekenen. 14 juli 1940. | Foto: Beeldbank NIOD (Bewerking door RTV Utrecht)

De overige militairen die de strijd hebben overleefd en niet krijgsgevangen zijn genomen worden naar huis gestuurd. Nederland is weer gedemobiliseerd. Vanaf nu maken de Duitsers hier de dienst uit.

Bekijk hieronder het verhaal van Johan Lagerweij over de mobilisatie in Renswoude.



Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail naar nieuws@rtvutrecht.nl.



Lees ook




Nieuwsoverzicht

- advertentie -


- advertentie -
- advertentie -
- advertentie -