Instellingen

Capitulatie Japan herdacht in provincie Utrecht: 'Je was vrij, maar je durfde het kamp niet uit'

Een veteraan bij het Nederlands-Indië monument
Een veteraan bij het Nederlands-Indië monument © Anne-Marie Verhagen
SOESTERBERG - Op diverse plekken in de provincie Utrecht is vandaag herdacht dat het 76 jaar geleden is dat met de capitulatie in Japan ook een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog in Azië.
In Soest verzamelden veteranen, voormalig bewoners van Nederlands-Indië en andere geïnteresseerden zich op het Verzetsplein. Ze herdachten het einde van de Japanse bezetting, maar voor veel van de aanwezigen begon het toen eigenlijk pas. "Ik heb nog zes maanden in een kamp gezeten. We dachten dat we bevrijd waren, maar dat was niet zo", vertelt Hans van Turenhout.
"Apa Kabar", groeten twee mannen elkaar. Ze zijn bekenden. Beiden hebben een verleden in het voormalig Nederlands-Indië. Apa kabar, het betekent hoe gaat het? Vandaag gaat het goed. Maar de herinneringen staan diep in de zielen van deze mannen gegrift. Zoals in die van de 85-jarige Ben Blankenburg. Hij werd geboren in Java, waar hij als jongen een zorgeloos leven leidde, tot de 'Jappen' kwamen. "Ik noem ze nog steeds Jappen", zegt Ben. "Je moet het me maar vergeven."
Ben Blankenburg
Ben Blankenburg © Anne-Marie Verhagen
In eerste instantie had hij nog niet zo door wat de bezetting betekende, maar dat kwam snel genoeg. Samen met zijn moeder belandde Ben in meerdere kampen, geleid door Indonesiërs zelf. De antigevoelens tegen Nederlanders speelden al een tijd en werden gevoed door Japan. Na de capitulatie in 1945 bracht Ben nog heel wat tijd door in die kampen.
"Er is een beeld wat steeds door mijn hoofd speelt als ik terug denk aan de tijd dat wij in een verlaten hospitaal werden geplaatst. Eromheen was prikkeldraad, wij konden geen kant op. Door het kamp stroomde een vijvertje. Dat vijvertje zie ik nog voor me. Later bleek het de afvoer van de latrine te zijn." Ben klom met leeftijdsgenootjes over hek om te ontdekken waar het vijvertje vandaan kwam. "Levensgevaarlijk natuurlijk, maar daar dacht je toen niet over na". In het kamp was niets. "Geen gaarkeuken, geen medische verzorging, niets."

Herdenking

Het is één van de vele verhalen die de aanwezigen vandaag te vertellen hebben. Allen verzamelen zich bij het monument in Soest, waar een herdenking is georganiseerd. Ook Hans van Turenhout is aanwezig. Hij zit op de voorste rij, zijn handen rusten op een stok. Hans heeft de tocht naar het monument te voet afgelegd, zij het op laag tempo. Maar waar een wil is, is een weg. Er worden verhalen verteld, gedichten voorgelezen. Als de trompet klinkt na de stilte die is ingelast om te herdenken, kijkt Hans voor zich uit. Er schieten allerlei beelden door zijn hoofd.
"Ik heb één herinnering die ik altijd zeer merkwaardig heb gevonden", vertelt Hans. "We kregen te horen dat de Japanners gecapituleerd waren en dat de poort open was. Er was geen bewaking meer. Mijn vriend Herman en ik liepen naar buiten, waar het doodstil was. We keken links, we keken rechts, er was niets. Maar we durfden het kamp niet uit. Je was vrij, maar je durfde er niet uit."
Hans van Turenhout met zijn partner
Hans van Turenhout met zijn partner © Anne-Marie Verhagen

Verwerken

Beide mannen praatten lang niet over wat ze hebben meegemaakt. Daar was geen tijd en geen ruimte voor. "Je was druk met je leven opbouwen in Holland. Een land wat je niet kende en waar je voor pindachinees werd uitgemaakt", zegt Hans. De verwerking kwam later, toen zijn dochter hem vroeg of hij ook een "extra rugzakje had". "Ik weet nog dat ik haar verbaast vroeg wat ze bedoelde", glimlacht Hans. "Toen pas ben ik erover gaan praten en zelf ook onderzoek gaan doen naar wat er nu eigenlijk was gebeurd."
Toen Ben Blankenburg na in meerdere kampen te hebben gezeten in bevrijd gebied kwam dacht hij: wat dan nog. Hij had geen papieren, geen geld, geen school en geen vriendjes. "Het enige wat ik eigenlijk had, was het kamp waar ik in gezeten had." Ben worstelde tot op late leeftijd met alle herinneringen. "Soms werd ik vervelend, schoot ik bij het minste of geringste in de gordijnen." Het verwerken deed hij door een boek te schrijven en dat hielp. "Maar echt geaccepteerd heb ik het niet. Verstandelijk wel, maar emotioneel niet."

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.