Documentaire over glasblazers oude kristalfabriek Leerdam: 'Het is een bijzonder ambacht'

LEERDAM - Een klap voor Leerdam was het een jaar geleden: het vertrek van Royal Leerdam Crystal uit dé glasstad van Nederland. In de documentaire 'Door Glas Gezien' gaat maker Marjon Rozema terug naar de verlaten kristalfabriek met oud-werknemers, die er jarenlang veelal sierlijke glazen, vazen en karaffen met de mond hebben geblazen. "Het is geen beroep voor watjes."
In Door Glas Gezien gaan glasblazers terug naar de oude kristalfabriek in Leerdam
"Als de ramen open stonden, kon je ons horen werken. Dan hoorde je het slaan van die pijpen als het glas eraf sprong." Het zijn de woorden van meester-glasblazer Marco Lopulalan, een van de hoofdpersonen in de documentaire. Meer dan 30 jaar werkte hij in de kristalfabriek. Hij woonde op een steenworp afstand. "Als de wind onze kant op stond, kon je thuis de fabriek ruiken."
De documentaire zit vol met oude beelden en foto's, veelal in zwart-wit, waarop je mannen in overhemd met hun kenmerkende bolle wangen lucht in een pijp ziet blazen. De assistenten staan er dienstbaar naast. "Deed je iets verkeerd, dan kreeg je weleens een schop", vertelt meester-glasblazer Henk Verweij met een grijns. De herinneringen komen in de kristalfabriek gauw naar boven.
Deed je iets verkeerd, dan kreeg je gewoon een schop
Henk Verweij, meester-glasblazer
"De mannen weten nog precies wat waar stond", vertelt documentairemaakster Marjon Rozema, "terwijl sommigen er al jaren niet meer werkten." De fabriekshal is pas iets meer dan een jaar dicht, al doen de kapotte ramen, het afgebladderde verf op de muren en de spinnenwebben langs roestige palen anders vermoeden. "Het gebouw ademt historie", aldus Rozema.

Zwarte tanden

Met haar documentaire geeft ze kijkers een beeld van hoe het er vroeger in de fabriek aan toeging. "Het is zwaar werk", leerde ze van de glasblazers, "geen beroep voor watjes. Je moet je angst voor die hitte overwinnen en routine aanleren. Het zijn doorzetters." Heel vroeger zat er bovendien lood in het glas. "Glasblazers kwamen elke dag thuis met zwarte tanden."
Verweij was 16 toen-ie begon in De Hut, zoals de kristalfabriek in de volksmond werd genoemd. "Je mocht eerst alleen de mal open en dichtdoen. Als je dat een aantal weken gedaan had, mocht je pijpen gaan kloppen." Als assistent moest hij vloeiblaar glas brengen op een pijp. "Bracht je te veel, knipten ze het af en gooiden het naar je toe." Om er snel aan toe te voegen: "Warm!"
Een draaidag in de glasblazerij waar Henk Verweij nu werkt
Een draaidag in de glasblazerij waar Henk Verweij nu werkt © Marjon Rozema
De sluiting van de kristalfabriek in Leerdam, betekende een einde aan een rijke historie. Rozema: "Er is wel wat oud zeer. Dat zie je ook in de documentaire. De glasblazers vinden het zonde dat het zo is gelopen. De kristalfabriek hoorde echt bij Leerdam." Weemoed is het woord dat de emotie in de film volgens Rozema het beste omschrijft, al blazen alle hoofdpersonen nog altijd door.

Vak levend houden

De mannen werken stuk voor stuk namelijk nog als succesvol glasblazers met opdrachten voor binnen- en buitenland. De passie voor het glas overleeft zelfs in crisistijd, is dan ook de boodschap van de documentaire. Rozema: "Je ziet hoe ze er alles aan doen om hun vak levend te houden én door te geven aan een nieuwe generatie. Ze zijn zo gedreven in hun werk als glasblazer. Het is en blijft een bijzonder ambacht."
De documentaire Door Glas Gezien wordt zondag 19 december uitgezonden op RTV Utrecht.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.