Inwoners Rhenen willen kerk zelf overnemen: 'Met een nieuwe koper weet je niet wat er gebeurt'

RHENEN - In 1954 haalt Nederland in één dag 465.000 gulden op met de "steentjesactie" voor de bouw van de Gedachteniskerk in Rhenen. Nu, ruim zestig jaar later, staat het gebouw op een lijst om verkocht te worden. Inwoners van Rhenen slaan de handen in een om het gebouw te werven, zodat de geschiedenis bewaard blijft.
De Rooms-Katholieke parochie Zalige Titus Brandsma, waar de kerk onder valt, moet flink bezuinigen. Van de elf kerken van de parochie zijn er al twee verkocht en nog drie kerken staan op de lijst om te verkopen. Een groep inwoners van Rhenen heeft zich verenigd in de Stichting vrienden van de Gedachteniskerk. De stichting wil dat het gebouw zowel een kerk als een gedachtenismonument moet worden.
Ondanks dat de Rooms-Katholieke kerk is met 3,7 miljoen leden het grootste kerkgenootschap van Nederland is, staan ze er financieel niet goed voor. Uit onderzoek van de krant Trouw blijkt dat 8 op de 10 katholieke kerken in het rood staan. Dat komt omdat het voor de meeste leden een lidmaatschap op papier is. Maar 30 procent van de leden levert jaarlijks een financiële bijdrage.
De kerk wordt in 1959 opgeleverd met als doel de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog te herdenken, met name de slachtoffers die zijn gevallen in de Grebbelinie. Dit gebeurt op initiatief van pastoor Verhoeven. "Hij heeft als aalmoezenier veel jongens zien sneuvelen tijdens de Duitse invasie", zegt Monique van de Vijver van de Stichting vrienden van de Gedachteniskerk.

'Gewoon heel belangrijk voor Rhenen'

Stichting Vrienden van de Gedachteniskerk wil het gebouw behouden, maar dan als herdenkingscentrum. "Dat is gewoon heel belangrijk voor Rhenen. Vanuit historisch oogpunt, maar ook bijvoorbeeld voor het toerisme", zegt Monique van de Vijver.
Stichting Vrienden van de Gedachteniskerk willen de kerk behouden
Het gebouw is ontworpen door architect Jules Kirchner, een architect uit de Bossche school. Tijdens de bouw zijn verschillende elementen verwerkt die verwijzen naar de Tweede Wereldoorlog. Zo is de koepel van het gebouw een achthoek, die staat voor verbinding. Ook in het interieur zijn elementen verwerkt. "De banken hier hebben een vlammend effect, voor het vuur dat onder andere Rhenen verwoest heeft na de bombardementen", vertelt Van de Vijver.

Van oorlog naar theater

De stichting wil het gebouw werven zodat het als gedachteniskerk behouden blijft. "Het idee is dat we schermen maken, rondom in de koepel en eventueel werken met mobiele schermen. Met de combinatie van beeld en geluid kunnen we op een hele bijzondere manier de verhalen van de oorlog vertellen", legt Van de Vijver uit. "Tegelijkertijd stelt het ons in staat om het gebouw heel multifunctioneel te gebruiken, want dan kan je bij wijze van spreken met één druk op de knop de oorlogssetting omtoveren naar een theatersetting", gaat ze verder.
De theaterfunctie van de kerk heeft nog een reden. De stichting wil namelijk geen verlies lijden en kan op die manier geld verdienen. Ook denken ze aan zaalverhuur om extra inkomsten te genereren.

Stichting Vrienden van de Gedachteniskerk

De Stichting vrienden van de Gedachteniskerk is opgericht door leden van de kerk zelf. "Het gebouw moet gewoon behouden blijven", zegt Van de Vijver. "We kunnen dat niet als parochianen zelf, van binnenuit krijg je dat niet voor elkaar", legt ze uit. Daarom hebben verschillende de mensen zich inmiddels aangesloten bij de Stichting. Onder andere de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen en Stichting Slag om de Grebbeberg.
"Wij willen het gebouw werven", zegt Van de Vijver. "Als je het huurt van een nieuwe koper, weet je niet wat er gebeurt. Daarom hebben we vastgelegd dat we het willen behouden."
Of het de stichting gaat lukken om de kerk te werven is nog even afwachten. Ze is namelijk nog in gesprek met de parochie over de mogelijkheden.
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met XON.