Kan een zeldzame paddenstoel boskap voor nieuwbouw voorkomen in Huis ter Heide?

HUIS TER HEIDE - Op de boomstam van een eik hangt een inmiddels verregende kindertekening met de tekst: stop de boskap! Een aantal bewoners uit de buurt bij Huis ter Heide heeft zich verenigd in een actiegroep en wil niet dat er woningbouw in 'hun' bos komt. Ook Egon Kastelijn (48) uit Zeist ziet bouwplannen op die plek niet zitten, maar hij heeft zijn eigen manier van verzet. Met het vastleggen van bijzondere paddenstoelen hoopt hij de boskap te voorkomen.
"Hier moet het ergens zijn." Egon hurkt neer bij een paar witte, draderige paddenstoelen op een dode beukenstam. Deze paddenstoel zou je niet persé Instagram-waardig noemen. In tegenstelling tot zijn soortgenoot met rode en witte stippen, die vaak massaal gedeeld wordt op sociale media. Toch maakt Egon een foto met zijn smartphone.
Via een app stuurt hij 'm direct door naar het natuurplatform waarneming.nl. Binnen een paar seconden is er duidelijkheid. "Voor 99 procent zeker is dit een kammetjesstekelzwam. Deze paddenstoel is zeldzaam in heel Europa en staat op de Nederlandse Rode lijst staat van bedreigde soorten", leest Egon voor vanaf zijn smartphone. "Toch belangrijk om te weten voordat je een bos kapt toch?"
Egon fotografeert paddenstoelen op een boomstam. Het blijken zeldzame kammetjesstekelzwammen te zijn.
Egon fotografeert paddenstoelen op een boomstam. Het blijken zeldzame kammetjesstekelzwammen te zijn. © RTV Utrecht / Christiaan Drent
Egon maakt in zijn pauzes (hij werkt veel thuis) geregeld een rondje in het bos bij Huis ter Heide. Daar spotte hij ook al een ivoorzwam, het geelsprietdikkopje (een vlinder) en een steenanjer (een plant). Allemaal hebben ze een plekje op de rode lijst van bedreigde soorten. Dat er uitgerekend op die plek nieuwbouwplannen zijn, vindt Egon dan ook opmerkelijk. "Ik vind dat je eerlijk en transparant moet zijn over wat je opoffert als je een bos kapt."
De discussie over de bouwplannen loopt al langer. Jaren geleden werden de eerste plannen opgetekend voor nieuwe woningen in het gebied. In eerste instantie zou het gaan om tweehonderd woningen, nu is sprake van tachtig. Een klein deel daarvan zou ook in de bosstrook komen rond de Willem Versteeghstraat.
Uit een ecologisch onderzoek blijkt dat er geen grote bezwaren voor woningbouw zijn. Toch blijft een groep bewoners fel tegen de mogelijke boskap. Ze stuurden de afgelopen maanden verschillende brieven naar de gemeenteraad. Eén van de argumenten om het bos te behouden zijn de waarnemingen van Egon en andere buurtbewoners die in het bos zijn gedaan.
Een zeldzame paddenstoel als munitie in de strijd tegen boskap Huis ter Heide.

Ergens anders bouwen

Egon denkt dat er betere plekken zijn in Zeist die geschikt zijn voor woningbouw. "Zoals de landbouwgrond rond het dorp. Dat lijkt me biologisch gezien minder waardevol dan bosgrond. De gemeente Zeist profileert zich immers als groene gemeente. Dan denk ik niet dat je een oud bos deels moet kappen om er villa's te gaan bouwen."
De gemeente Zeist laat in een reactie op de ingezonden brieven weten dat de waarnemingen inderdaad een beeld geven van de aanwezige biodiversiteit in een gebied. Maar omdat het hier gaat om individuele meldingen van mensen die in de buurt wonen of recreëren ziet de gemeente dat niet als voldoende onderbouwing voor het bezwaar tegen de woningbouw.
Egon vindt dat zijn ontdekkingen daarmee te makkelijk van tafel worden geveegd, terwijl de waarnemingen volgens hem mooie inzichten opleveren. "Bijvoorbeeld over wanneer een paddenstoel ergens opduikt en wanneer niet. Dit is 'citizen science' en ik denk dat dat heel waardevol is om de gemeente en inwoners juist bij elkaar te brengen."
Egon gaat nooit zonder camera op pad, zodat hij bijzondere dingen altijd vast kan leggen.
Egon gaat nooit zonder camera op pad, zodat hij bijzondere dingen altijd vast kan leggen. © RTV Utrecht / Christiaan Drent

Rugstreeppad

Dat beschermde plant- en diersoorten hele bouwprojecten kunnen tegenhouden, bewezen soorten als de rugstreeppad, de kamsalamander en de zandhagedis eerder al. Deze diertjes zijn inmiddels berucht en beroemd. Kan de paddenstoel van Egon dat ook voor elkaar krijgen?
Ecoloog Dirk van Pijkeren denkt van niet. "Je kunt best een waardevol bos hebben qua biodiversiteit, maar alleen de lijst met beschermde dieren of planten uit de natuurbeschermingswet (zoals de rugstreeppad) kunnen een bouwproject echt in de weg zitten. Paddenstoelen en ook bijvoorbeeld korstmossen komen niet voor op deze lijst."
Kinderen proberen met tekeningen de boskap tegen te houden.
Kinderen proberen met tekeningen de boskap tegen te houden. © RTV Utrecht / Christiaan Drent

Zuinig zijn

"Het gaat in die wet ook vaak om de verblijfsplaatsen en leefgebieden van dieren", zegt Van Pijkeren. "Als er bijvoorbeeld in dit bos een bijzondere roofvogel is waargenomen zegt dat nog niet zoveel. Maar als er drie nesten van diezelfde vogel in de bomen zitten is het een ander verhaal. Daar kan je niet gaan kappen, want dan tast je echt het leefgebied aan. We hebben nog vrij weinig soorten paddenstoelen in Nederland, dus als ecoloog zou ik zeggen dat je daar wel zuinig op moet zijn. Gemeenten en provincies moeten wel rekening houden met rode lijst-soorten, maar in de praktijk gebeurt dat vaak niet omdat het niet wettelijk verplicht is."
Emma van den Dool van de Nederlandse Mycologische Vereniging ziet de kammetjesstekelzwam af en toe opduiken. "Hij is zeldzaam, maar niet extreem zeldzaam. We zien bij soorten die op de rode lijst staan wel steeds vaker dat dit soort gevalideerde waarnemingen toch door gemeente en provincies worden meegenomen in de besluitvorming. Ook al is dat niet wettelijk verplicht."

Bestemmingsplan ter inzage

Of Zeist dat nu ook gaat doen, is nog de vraag. Een woordvoerder van de gemeente Zeist laat weten: "Bij het opstellen van het bestemmingsplan is uitgebreid ecologisch onderzoek uitgevoerd door een externe partij op basis van veldonderzoek. Dit laten we toetsen door een specialist. Dit bestemmingsplan ligt begin volgend jaar ter inzage, vanaf dat moment kunnen er zienswijzen worden ingediend. Inwoners kunnen dan ook deze waarnemingen benoemen. Of we daarna maatregelen treffen, bepalen we per aangetroffen soort op basis van wettelijke voorschriften en advies van een specialist."
Egon gaat door met zijn waarnemingen. "Ik vrees dat ik de kap niet kan tegenhouden, omdat de plannen al grotendeels zijn ingevuld. Ik snap heel goed dat er veel woningen nodig zijn, maar we moeten ook zuinig zijn op de natuur."
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Slotstad RTV.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.