60 jaar na de treinramp bij Harmelen: 'Teruggevonden snelheidsmeter staat nog altijd op 107 km/u'

© Spoorwegmuseum
HARMELEN - Het is de grootste treinramp uit de Nederlandse geschiedenis. Op 8 januari 1962 botste in de ochtend twee treinen op elkaar, bij De Putkop in de polder bij Harmelen. Vandaag - 60 jaar later - wordt dat herdacht, onder meer met een kranslegging.
De omvang van de ramp was en is nog altijd ongekend voor ons land. 93 mensen kwamen om het leven, 52 raakten gewond. "Echt ongelooflijk", zegt Evertjan de Rooij van het Spoorwegmuseum. "Als je de foto's ziet: het was echt verschrikkelijk, de ravage. Het was gewoon een grote hoop met schroot en puin. Het is tot op de dag van vandaag de grootste treinramp uit de Nederlandse geschiedenis."
De ravage na de ramp was enorm
De ravage na de ramp was enorm © Het Utrechts Archief
Het ongeluk gebeurde in de volle mist. "De intercity uit Utrecht richting Rotterdam vertrok met enige vertraging, iets na 09.00 uur. Dus die machinist probeerde een beetje van die vertraging in te halen en maakte veel vaart. Hij zag een sein over het hoofd en zag in de dichte mist ook de stoptrein, die van Woerden naar Breukelen ging, over het hoofd. En klapte daar in volle vaart bovenop." Beide machinisten overleefden het niet.
Na het ongeluk werd op 12 januari een dag van nationale rouw afgekondigd. Koningin Juliana kwam eerder terug van haar wintersportvakantie in Lech om met gewonden en nabestaanden te praten. Ze bezocht ook de Buurkerk in Utrecht, waar de slachtoffers in dichte kisten lagen opgebaard.
Door de treinramp werd met spoed de veiligheid van het treinverkeer aangepakt. "Ze wilden voorkomen dat er weer zo'n ongeluk kon gebeuren. Toen hebben ze versneld ATB ingevoerd, dat staat voor automatische trein beïnvloeding. Dat betekent dat als een trein voorbij een rood sein rijdt, dat ie automatisch tot stilstand komt", legt De Rooij uit.
Om te herdenken wat er gebeurd is, heeft het Spoorwegmuseum een expositie ingericht over de treinramp bij Harmelen. Daar zijn onder meer foto's te zien van het ongeluk en in een filmpje vertellen een overlevende en nabestaande hun verhaal.
In de tentoonstelling zijn ook foto's uit 1962 te zien
In de tentoonstelling zijn ook foto's uit 1962 te zien © Spoorwegmuseum
Ook is in het museum een opmerkelijk object te zien: de snelheidsmeter van de locomotief van de sneltrein, die het ongeluk veroorzaakte. "Die hebben we gekregen van de zoon van de ingenieur die daar onderzoek heeft gedaan namens NS. Hij heeft die snelheidsmeter veilig gesteld."
"Het bijzondere daarvan is dat die snelheidsmeter stilstaat op 107 kilometer per uur", vertelt De Rooij. Het is de snelheid die de trein waarschijnlijk had op het moment van impact. "Je hebt niet vaak dat je iets in de collectie krijgt wat zo'n weergave is van wat er gebeurd is."
Het is heel heftig, maar we vinden het als museum wel een verhaal dat we levend willen houden.
Evertjan de Rooij, Spoorwegmuseum
Het museum lokaliseerde daarnaast de treinplaat van de locomotief. "Al die locomotieven hebben een nummer en dat zijn altijd hele mooie borden die op de locomotief zitten. En die is dus ook bewaard gebleven. Dat wisten we niet, maar dit hebben we via-via achterhaald en die hebben we in bruikleen gekregen van de verzamelaar."

Kranslegging

Om de treinramp te herdenken wordt vandaag een krans gelegd bij het herdenkingsmonument van de treinramp in 1962 bij Harmelen. Om 09.19 uur, het tijdstip van de ramp, leggen burgemeester Victor Molkenboer en regiodirecteur Irma Winkenius van de NS een krans bij het monument. Hendrie van Assem is aanwezig namens de gemeenteraad, net als regiodirecteur Harro Homan van ProRail, wethouder Ad de Regt en José van Engelen van het Dorpsplatform Harmelen.
RTV Utrecht zendt vandaag opnieuw de documentaire uit over de treinramp, die tien jaar geleden werd gemaakt. 'DocU: 50 jaar treinramp Harmelen' is zaterdag te zien om 15.00, 21.00 en 01.00 uur.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.