Zware ochtendspits verwacht door trekkers op de weg: 'De boeren zijn witheet'

© ANP
Provincie Utrecht/Stroe - "Waarom zou mijn buurman moeten stoppen, zodat ik verder kan met mijn boerenbedrijf?", zegt melkveehouder Bert Majoor uit Eemnes. Hij is een van de mogelijk twintigduizend boeren die vandaag naar de Veluwe rijden om op te komen voor de agrarische sector. Ook in de provincie Utrecht lijkt de actiebereidheid groot. RTV Utrecht sprak vier boeren uit de regio over hun motivatie om hun stem te laten horen. "Straks gaat het bouwen en het vliegen van Schiphol weer los, op basis van de stikstof die ze nu van ons willen stelen."
Duizenden boeren gaan vandaag de weg op om te protesteren tegen de stikstofplannen van het kabinet. Op een weiland in het Gelderse Stroe worden tienduizenden demonstranten verwacht. Een deel van hen doorkruist de provincie Utrecht per trekker.
Vanwege de verwachte drukte zijn in de wijde omgeving van de gemeente Barneveld verkeersmaatregelen genomen. Zo zijn de op- en afritten van de A1 bij Stroe de hele dag dicht en wordt de provinciale weg N310 tussen Harskamp en Stroe afgesloten. Volgens de burgemeester van Barneveld kunnen wegen in het midden van het land helemaal volstromen.

Politie Midden-Nederland alert

De politie Midden-Nederland laat via woordvoerder Ellen de Heer weten dat ze alert is op de veiligheid van de boeren zelf en van andere weggebruikers. Er worden extra medewerkers ingezet. "Demonstreren mag en dat is een groot goed", zegt De Heer tegen RTV Utrecht. "We hebben geen glazen bol, dus we weten niet hoe het gaat lopen. We willen wel in de gaten houden wat er gebeurt."
Rijkswaterstaat en de ANWB kunnen ook nog niet aangeven waar de meeste overlast op de weg te verwachten is. Het is goed mogelijk dat sommige boeren onderweg voor frustratie zorgen door moedwillig het verkeer te vertragen. De gemeenten Amersfoort en Leusden ondernemen vooralsnog geen verkeersmaatregelen.

Bert Majoor, Eemnes

(Melkveehouder met zo'n 90 koeien)

- Ga je naar Stroe?

Ja, want het beleid dat nu boven tafel komt raakt kant noch wal.

- Wat betekenen de stikstofplannen voor jou?

Ik vermoed dat het erop neer gaat komen dat we hier allemaal zo'n 45 procent moeten inkrimpen, want de overheid luistert niet naar onze plannen om te innoveren. Voor mijn bedrijf zou dat dus zo’n veertig koeien minder betekenen.

Hoe ik over het uitkopen van bedrijven denk? Waarom zou mijn buurman moeten stoppen zodat ik verder kan? Straks gaat het bouwen en vliegen van Schiphol en wie weet zelfs Lelystad weer los, op basis van de stikstof die ze nu van ons willen stelen.

- Wat verwacht je van het protest?

Ik hoop op een vredige bijeenkomst in Stroe, waar boeren hun stem laten horen. Maar ik hoop ook dat burgers van zich laten horen, want mensen realiseren zich niet dat ons voedsel straks onbetaalbaar wordt. Het raakt nu al de hele bedrijfstak, inclusief alle toeleverende diensten. Ik denk dat het met de verkeerschaos wel zal meevallen, de organisatie heeft routes verspreid om buiten de snelwegen om naar Stroe te kunnen komen en hulpdiensten en uitvaartverkeer krijgen altijd voorrang.

- Hoe ver mag het verzet gaan?

Ik snap dat de frustraties oplopen, dat gebeurt bij mij aan de keukentafel ook. Bewindslieden thuis opzoeken keur ik af. Het is niet correct, maar ik snap waar het vandaan komt. De regering moet zich echt achter de oren gaan krabben, want wat ze willen kan gewoon niet. Als je naar de peilingen kijkt zie je ook dat ze geen steun hebben. Na de provincieverkiezingen volgend voorjaar verliezen ze zoveel dat het kabinet zal vallen, is mijn inschatting.

Niet naar het Malieveld

De demonstrerende boeren gaan deze keer bewust niet naar het Malieveld in Den Haag. De organisatie zegt dat de eigen achterban liever een 'positief getoonzette manifestatie' op de Veluwe wilde, om daar een statement voor de landbouw te maken. Ze zijn woedend over het plan van het kabinet om de uitstoot van stikstof fors terug te dringen door onder meer de agrarische sector in te krimpen.
Koeien in een weiland bij Westbroek.
Koeien in een weiland bij Westbroek. © ANP
De regering denkt onder meer aan het terugdringen van de veestapel met bijna een derde, meer boeren die innovatieve kringlooplandbouw gaan oppakken en ook aan het stoppen - vrijwillig of via onteigening - van vervuilende boerenbedrijven. Doel is dat ongeveer driekwart van de 162 beschermde natuurgebieden in ons land in 2030 niet meer achteruitgaan door stikstof. Daarvoor is een voorlopige lijst gemaakt, die per gebied aangeeft hoeveel procent minder uitstoot daar nodig is.

Jos Verdam, Renswoude

(Paardenhouder die veulens en 'jongvee' voor melkveehouderij opfokt, met ongeveer 70 paarden en 60 stuks jongvee)

- Ga je naar Stroe?

Ja, maar ik bepaal het pas op het laatste moment. Ik woon er twintig kilometer vandaan, dus ik stap niet al om 8.00 uur in de auto. Ik ga na de koffie om tien uur, half elf op weg naar dat terrein als ik er nog kan komen. Als het verkeer dan vaststaat heeft het geen zin om in de file te gaan staan, en bovendien wordt het statement dan ook zonder mij wel gemaakt. En als de file op tijd oplost, kan ik om 11.30 uur ook nog besluiten te gaan.

De kabinetsplannen zijn een enorme inbreuk op de hele landbouw. We moeten nu afwachten waar de provincie mee komt. Het zou mooi wezen als de betoging nog groter wordt dan die van 1 oktober 2019, en dan moet je natuurlijk wel gaan met zijn allen. Ik hoop dat ook niet-landbouwers komen, want Stroe ligt in een gebied waar veel bedrijven zitten die ook van de landbouw afhankelijk zijn vanwege aanverwante producten en de handel.

- Wat betekenen de stikstofplannen voor jou?

Nou, dat zou ik zelf eigenlijk ook nog niet weten. In het Utrechtse deel van de Gelderse Vallei is de reductie 46 procent en in het deel van Gelderland 58 procent. Renswoude ligt tussen het Gelderse Ede en Scherpenzeel. En wat mij ook nog niet duidelijk is: gaat het om 46 procent van de stikstofuitstoot in een gebied, of om 46 procent van de boeren zelf?

- Wat verwacht je van het protest?

Ik hoop dat de sprekers een andere boodschap hebben dan vorige week vrijdag. Je merkt dat bij de politieke partijen wel beroering is. Ze willen een bredere aanpak van de stikstof waarbij ook andere bedrijven een bijdrage gaan leveren. Dat hoop ik op dat veld ook te horen.

Ik hoop dat de verkeershinder meevalt, maar dat er wel heel veel deelnemers zijn.

- Hoe ver mag het verzet gaan?

Tja, er wordt een keer een deur ingeduwd bij een provinciehuis en dan wordt zoiets breed uitgemeten in de media. Als Feyenoord een Europese beker niet wint slaan ze in de binnenstad alle ramen kapot en dat vinden we dan gewoon. Er zit zóveel emotie bij de boeren, ze zijn zó klaar met het gezeik.

Boeren zijn witheet, heb ik zelf ook gemerkt toen minister Staghouwer bij mij op bezoek wilde komen vanwege een tour van de ChristenUnie. Er belden boze mensen anoniem op. Dan moet de veiligheidsregio bedenken hoe ze Staghouwer wegkrijgen als de weg vol trekkers staat, met een helikopter eventueel. Nou, op die trammelant zit ik niet te wachten. Het bezoek is afgezegd.

Met acties als ministers thuis opzoeken en de voedseldistributie platleggen doe ik in ieder geval niet mee. Ik hoop op ludieke acties zoals vorige week in de Achterhoek. Daar werden twee dieseltreinen tegengehouden en de reizigers werd een lift aangeboden in elektrische auto's. Die mensen waren nog sneller thuis dan met de trein.

Stikstofverbindingen

Stikstof is op zichzelf niet schadelijk, maar stikstofverbindingen hebben een negatief effect op natuur, water en klimaat. Die chemische verbindingen worden onder meer veroorzaakt door verkeer en industrie (stikstofoxiden) en door mestvocht (ammoniak). Onderzoeken, bijvoorbeeld van het RIVM in Bilthoven, wijzen uit dat de concentratie waarin stikstof wordt uitgestoten de bodem verzuurt, planten laat verdwijnen en het aantal insecten, vogels en andere dieren laat afnemen.
Het weiland in Stroe waar vandaag duizenden demonstrerende boeren worden verwacht.
Het weiland in Stroe waar vandaag duizenden demonstrerende boeren worden verwacht. © ANP
Overleg met de provincies moet volgend jaar duidelijk maken wat de definitieve doelen zijn en hoe ze gehaald gaan worden. Want dat is de grote vraag: hoe gaan we als land minder stikstof uitstoten? Ook het wegverkeer, de luchtvaart en de scheepvaart zullen een bijdrage moeten leveren. Juridisch gezien moet Nederland aan Europese verplichtingen voldoen en het terugdringen van de uitstoot is nodig voor de klimaatdoelen van 2050.

Zeger Beukers, Baarn

(Melkveehouder met 130 koeien)

- Ga je naar Stroe?

Ja, ik ben er elke keer bij geweest. Ik volg gewoon de agrarische afdeling van het Eemland. We verzamelen ergens met onze trekkers en dan gaan we.

Je hoort zoveel tegenstrijdige berichten. Straks doe ik mijn koeien weg en dan wordt dat weer opgevangen met leuke dingen voor de burgers, meer huizen. Zolang je een tweede huis op Curaçao of in Portugal mag hebben en een zwembad dat je in de winter verwarmt dan verbetert er nog niets voor de natuur. Wij doen geen leuke dingen, wij produceren voedsel.

- Wat betekenen de stikstofplannen voor jou?

Ik heb net een nieuwe, emissiearme stal gebouwd met 50 procent reductie. Het is nagenoeg onmogelijk om nu nog meer te reduceren. Dit hele verhaal is nu bijna tien jaar aan de gang en we weten nog steeds niks. Er worden plannetjes afgeschoten, rapporten geschreven waar dan weer niets mee wordt gedaan, innovatie wordt aan de kant geschoven want als je de reductie haalt is het al goed.

- Wat verwacht je van het protest?

Ik ga met de trekker en ik hoop dat door de massaliteit de ernst doordringt in Den Haag en vooral bij de provincies die nu nog een stevig weerwoord kunnen bieden. Boeren en de zuivelindustrie hebben al heel veel technische oplossingen aangeboden en die zijn aan de kant geschoven. Dat vind ik kwalijk.

- Hoe ver mag het verzet gaan?

Ik ben niet voor huisbezoek bij de minister. Dan zie je de discussie afdwalen en dat schiet ook niet op. Ik ontken niet dat er iets moet gebeuren, maar het is een illusie dat als wij weg zijn Nederland zal veranderen. We moeten het met ons allen doen. Zolang er nog met belastingvoordeel mag worden gevlogen is er niet zoveel aan de hand.

Ik vraag me af of de politiek dit wel kan oplossen. Kijk naar dossiers als het gas in Groningen, het toeslagrecht, het COA... en dan willen ze nu problemen met de boeren maken?

Woede in agrarische sector

Het kabinetsbesluit oogstte woede in de agrarische sector. Diezelfde avond meldden boze boeren zich bij het huis van stikstofminister Van der Wal. Andere boeren wilden landbouwminister Staghouwer ter verantwoording roepen tijdens een werkbezoek in Snelrewaard, maar de bewindsman bleek net vertrokken. Zijn ambtenaren werden tijdelijk klemgezet met landbouwvoertuigen. In de Achterhoek werden dieseltreinen tegengehouden met trekkers op een overweg, en op een viaduct over de A1 hing een pop die een boer aan een strop verbeeldde. Een werkbezoek van Staghouwer aan boer Jos Verdam in Renswoude werd om veiligheidsredenen afgezegd.
De organisatie van het protest in Stroe zegt niet uit te zijn op ongeregeldheden zoals in het najaar van 2019. Toen veroorzaakten trekkers een verkeersinfarct op weg naar Den Haag. Het RIVM in Bilthoven en distributiecentra van supermarkten werden geblokkeerd en de deur van het provinciehuis van Groningen werd geramd. In dat jaar bezochten leden van boerenactiegroep Farmers Defence Force toenmalig D66-leider Rob Jetten thuis.

Willem van Hemert, Heij- en Boeicop

(Melkveehouder met 45 koeien, daarnaast zzp'er: hovenier, schoorsteenveger, bouwvakker enz.)

- Ga je naar Stroe?

Ja, ik ga met de auto dus ik zal het verkeer niet platleggen. Ik zit zelf niet tegen een stikstofgevoelig natuurgebied aan, maar ik vind het niet netjes om de boeren zo te behandelen. Als je de minister zo hoort worden er ondernemers onteigend en dat is veel te extreem. Als agrariërs hebben we maatregelen aangereikt als meer weidegang, water bij de mest, minder eiwit in het voer. Dat is toen niet opgepakt en dat heeft best wat kwaad bloed gezet. Ik vind het heel apart dat de kaart van de agrarische sector nu is uitgebracht terwijl de reductie voor de andere sectoren nog niet bekend is.

- Wat betekenen de stikstofplannen voor jou?

Bij mij valt het nog mee, ik werk volgens mij in een gebied waar de reductie 12 procent is. Ik heb het bedrijf in 2015 van mijn vader overgenomen. Mijn vader hield het overeind met zijn aow en ik werk hiernaast nog buiten de deur. Het is een levenswijze en een heel gezegende positie: in je jeugd kun je gaan en staan waar je wilt, ik zie de weidevogels en de koeien. Geld is een belangrijke indicator in het leven maar niet alles draait daar om.

- Wat verwacht je van het protest?

Ik wil dat de onvrede van de boeren wordt gezien. Politiek Den Haag is niet echt uitgenodigd, alleen de landbouwgezinde SGP en BBB zijn uitgenodigd geloof ik. Ik hoop dat we een oplossing kunnen vinden in misschien zelfs 100 procent gesubsidieerde innovatie voor iedereen. Dat lijkt me nog altijd goedkoper dan het massaal uitkopen van landbouwers. We zijn nu bezig om heel veel geld over de balk te gooien, terwijl dat effectief geen oplossing biedt en heel veel onvrede in de landbouw gaat veroorzaken.

- Hoe ver mag het verzet gaan?

Ik mag hopen dat we niet intimiderend naar mensen gaan doen, maar we zijn nog maar een heel klein deel van de bevolking en door luider optreden trekken we meer aandacht. Een minister thuis opzoeken kan, maar je moet haar niet bedreigen. Ze heeft een hoge positie en mag best horen wat haar beleid teweegbrengt.

Een klein deel van de agrarische sector wordt steeds extremistischer. De kosten worden al tientallen jaren hoger en het inkomen steeds lager. Ik ben bang dat als de discussie over onteigening start je hele rare vormen van actievoeren krijgt. Ik zal nooit een agent de straat uit jagen als ze me zouden komen onteigenen, maar ik zet wel mijn trekker op de Dam.

Extremistische ideeën

Hoeveel boeren nu voor harde acties zijn is vooralsnog onduidelijk. Landbouworganisatie LTO en de boerenpartij BBB distantiëren zich van extremistische ideeën om bewindslieden thuis te bezoeken of de voedsellevering te blokkeren. De organisatie van het protest in Stroe wil vooral inhoudelijk een punt maken: er zijn volgens de boeren alternatieve oplossingen voor het stikstofprobleem die nog te weinig aandacht krijgen.
Farmers Defence Force plant volgens een woordvoerder intussen wel degelijk acties die verder gaan. In de Volkskrant zei hij dat er onder meer is gesproken over het platleggen van de voedselvoorziening, het blokkeren van snelwegen in Natura 2000-gebieden of naar Schiphol, en meer boeren die ministers thuis gaan opzoeken. Net als in 2019 maakte hij vergelijking tussen het lot van Joden in de Tweede Wereldoorlog en de Nederlandse boeren nu. Dat soort uitlatingen wordt door veel boeren afgewezen.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.