Waar komt die legionella in Houten toch vandaan? ‘Het blijft één grote speurtocht’

Is deze waterzuivering in Schalkwijk een mogelijke bron? De GGD weet het nog niet zeker
Is deze waterzuivering in Schalkwijk een mogelijke bron? De GGD weet het nog niet zeker © RTV Utrecht / Michael van Houwelingen
Houten - Wéér een legionellabesmetting in Houten? Dat is vreemd, dacht de GGD direct. De wenkbrauwen gingen helemaal omhoog toen binnen een maand elf Houtenaren besmet bleken. En dus is het een grote zoektocht naar het antwoord op die ene vraag: waar komt die bacterie nou vandaan? “Legionella kan op zóveel plekken ontstaan, dat we echt moeten speuren om dit op te lossen.”
Ze was zachtjes gezegd nogal verbaasd. Christine Schout, arts Infectieziektebestrijding bij de GGD, zit daarom al weken vol op ‘dossier Houten’. “Normaal gesproken hebben we in een plek als Houten twee of drie legionellabesmettingen per jaar. Als dat er ineens elf worden binnen een paar weken, weten we: dit is niet zomaar iets.”

Eén overeenkomst: alle patiënten komen uit Houten

Toegegeven, dit wordt een ingewikkeld verhaal. Want ja, zegt Schout, dat is nou eenmaal hoe het met legionella zit. “Als alle elf patiënten bijvoorbeeld bij dezelfde sauna waren geweest, dan heb je wel een vermoeden wat de bron is geweest. Dat is nu alleen heel anders.” De korte samenvatting: na bron- en contactonderzoek van de GGD bleek dat de elf besmette personen niet op dezelfde locaties waren geweest. De vraag waar zij besmet zijn geraakt, is daarom veel lastiger te beantwoorden. De enige overeenkomst waar de GGD wat aan had: ze komen allemaal uit Houten.

Wat is legionella?

Legionella is een bacterie die zowel in grond als in water kan zitten. Het is verzot op stilstaand water dat langzaam opwarmt, weet GGD-arts Christine Schout. “Denk bijvoorbeeld aan een boiler, vijvers en fonteinen. Daar kan de bacterie in groeien. Maar ook in jaccuzi’s, hele grote airco’s of in de grote waterbassins van rioolwaterzuiveringinstallaties.”

Gek genoeg kun je niet besmet raken door een glaasje water – dat vol legionella zit – te drinken. De bacterie besmet volgens Schout vooral als het in hele kleine druppeltjes wordt verspreid. Wordt die ‘nevel’ ingeademd, kan iemand besmet raken.

Zoektocht geopend

En zo werd de zoektocht in Houten geopend naar mogelijke bronnen van legionella-verspreiders. In verschillende waterbronnen werden monsters afgenomen om te checken hoeveel van die bacteriën erin zaten. Bij twee waterzuiveringinstallaties – in Houten en Schalkwijk – zijn ondertussen hoge concentraties gevonden. “Dan zou je denken: nou, dan heb je de bron te pakken”, zegt Schout. “Maar zo simpel is het helaas niet.”
Hoe dat zit? Er moet als het ware een match komen tussen de bacterie van de elf patiënten en de bacterie bij de mogelijke bron. Dan weet je pas waardoor de patiënt mogelijk besmet is geraakt. Maar die match is er nog niet. “Het is bijzonder lastig. De bacterie bij de patiënt vinden, daar begint het al mee. Die legionella zit zó diep in je longen, dat een patiënt dat materiaal bijna nooit zomaar kan ophoesten.”

Wat zijn de symptomen van legionella?

Vooropgesteld: de meeste mensen die worden besmet met de legionella-bacterie, worden niet ziek. Enkele kwetsbare groepen (personen die ouder zijn dan 60, rokers, mensen met een slechte gezondheid) maken wel meer kans. Ben je besmet, kun je een longontsteking krijgen. Het begint vaak met verkoudheid, hoest, koorts en spierpijn. Ook hoofdpijn, benauwdheid en sufheid kunnen volgen. De GGD adviseert bij zulke klachten contact op te nemen met de huisarts.

Luchtmonsters

Vandaag zijn bij de rioolwaterzuivering in Houten voor de zekerheid ook luchtmonsters genomen. Klinkt grappig, die hapjes lucht, maar het is belangrijk voor het vervolg van het onderzoek. “De bacterie kan wel in het water zitten, alleen hoe hebben de patiënten het dan opgelopen?”, zegt een woordvoerder van het Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden, dat verantwoordelijk is voor de waterzuivering in Houten. De patiënten hebben tenslotte geen plons genomen in die bakken vol afvalwater. “Daarom meten we vandaag of de legionella die in de waterbassins zit, zich ook echt via de lucht verspreidt. Op die manier zou iemand het wél opgelopen kunnen hebben.”
Ook bij deze rioolwaterzuivering, langs de snelweg bij Houten, zijn verhoogde concentraties legionella gevonden
Ook bij deze rioolwaterzuivering, langs de snelweg bij Houten, zijn verhoogde concentraties legionella gevonden © RTV Utrecht / Michael van Houwelingen

'Je raakt niet per se besmet'

Het antwoord op die vraag zal nog minimaal een week op zich laten wachten. Wat mensen uit Houten ondertussen moeten doen? Eigenlijk niets anders dan ze normaal zouden doen, aldus arts Schout. Een glas water uit je keuken tappen is ongevaarlijk, net zoals een douche pakken. “Er bestaat inderdaad een kans dat er in Houten bacterie-druppeltjes over het dorp zweven. Van een waterzuivering, gewoon via de buitenlucht. Maar dat weten we nog lang niet zeker. En daarnaast: mocht je het inademen, raak je niet per se besmet. Bij de meeste mensen gebeurt er helemaal niks.”
Sinds vorige week donderdag zijn er geen nieuwe besmettingen meer bijgekomen. Op zich goed nieuws, natuurlijk, alleen hoeft dat nog niet direct iets te betekenen. De incubatietijd van de legionella-bacterie is twee tot twintig dagen, dus het kan nog veranderen. In de tussentijd zoekt de GGD regio Utrecht onverminderd door naar de potentiële bronnen. “Het blijft één grote speurtocht, die we absoluut niet gaan opgeven.”

Wat kun je zelf doen om legionella in huis te voorkomen?

Niet aan je eigen waterleidingen sleutelen, daar begint het mee, aldus Christine Schout. "Denk ook aan je boiler of combiketel. Die moet minstens op 60 graden staan. Zet je 'm veel lager, heb je kans dat legionella gaat groeien." Ook belangrijk: zowel koud als warm water iedere week gebruiken. Vandaar dat je na je vakantie het beste de leidingen even kan laten doorspoelen. "Zo spoel je de kranen als het ware weer schoon."

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.