Verbod op lachgas: gouden greep of onuitvoerbare maatregel?

© ANP
Provincie Utrecht - Vanaf het nieuwe jaar wordt lachgas in het hele land verboden. Vanaf dan mag je geen lachgas meer bij je hebben, verkopen of vervoeren. Met als doel om het gebruik terug te dringen. De grote vraag is of die maatregel dat effect gaat hebben, of is het een lege huls? De gemeente Stichtse Vecht voerde al eerder een verbod in, en hier lijkt het te werken. Met het landelijke verbod is Ap Reinders, de burgemeester van Stichtse Vecht samen met verschillende andere partijen dan ook blij. Maar: er zijn ook zorgen over de handhaving en effectiviteit van het verbod.
Bij de politie heerst tevredenheid. Volgens de politie helpt de wet bij de handhaving. Nu kunnen agenten pas iets doen als iemand lachgas heeft gebruikt en daarnaast zorgt voor overlast of gevaarlijke situaties in het verkeer. Omdat het bezit straks strafbaar wordt kan de politie dan al ingrijpen als iemand bijvoorbeeld lachgas vervoert. Vanaf 1 januari 2023 staat lachgas op lijst II van de Opiumwet. Het professioneel gebruik van lachgas voor medische en technische doeleinden (bijvoorbeeld in de horeca voor slagroomspuiten) blijft wel toegestaan. Hiervoor moet er een ontheffing worden aangevraagd.
Maar: de politie benoemt dat er nog wel veel geregeld moet worden. Willem Woelders, portefeuillehouder drugs: "We kunnen op 1 januari nog niet starten met de handhaving, daarvoor moet er nog te veel geregeld worden." Zo wordt nog onderzocht hoe lachgasverbruik via de adem opgespoord kan worden, en moet er een oplossing gevonden worden voor het vervoer en de vernietiging van in beslag genomen lachgas. Woelders: "We proberen zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande procedures voor inbeslaggenomen drugs, maar staan daarbij wel voor een uitdaging. Lachgas is de eerste gasvormige drug en een gevaarlijke stof." Dit betekent dat de politie voor de taak staat om dit veilig te laten gebeuren. Er wordt aan een plan gewerkt om de invoering van het verbod vorm te geven.

Kortzichtig en niet uitvoerbaar

De branchevereniging van verantwoordelijke lachgasleveranciers (BVLL) vindt het verbod "disproportioneel, kortzichtig en niet uitvoerbaar." Bovendien vindt de vereniging dat het verbod te laat komt. "De overheid heeft drie jaar lang liggen slapen en vrijwel niets ondernomen op het gebied van preventie en voorlichting, laat staan op het gebied van monitoring. Het ministerie heeft zichzelf jarenlang blind gestaard op een algeheel verbod en de situatie ondertussen uit de hand laten lopen. Het probleem is nu zo groot dat je het niet meer oplost met een verbod", zegt een woordvoerder van de vereniging. Het gevolg hiervan zijn schrijnende gevallen, excessief misbruik en dodelijke verkeerslachtoffers, aldus de BVLL. "Er hadden veel eerder maatregelen genomen moeten worden."
De vereniging pleitte zelf al voor strenge, landelijke regelgeving om zo het aanbod en brede beschikbaarheid van lachgas terug te dringen. Hiervoor deed de BVLL het voorstel om productie, handel en verkoop van lachgas en toezicht in een aparte wet te regelen, waarbij ook aandacht is voor voorlichting, preventie en bescherming van consumenten. Op grond van een Lachgaswet zou hetzelfde effect worden behaald en zou de overheid kunnen optreden tegen verkopers die zich niet aan de regels houden. Verkopers zouden dan een vergunning nodig hebben en om die te krijgen zouden zij zich moeten inschrijven bij de Kamer van Koophandel en een btw-nummer en diploma sociale hygiëne nodig hebben. "Bij die leveranciers, dáár zit namelijk het probleem."
Op die markt zit namelijk totaal geen rem en controle, zegt de woordvoerder. "Dan kun je het wel gaan verbieden, maar mensen die het nu verkopen hebben niet eens een inschrijving bij de KvK en handelen dus al illegaal."

Onder lachgasverbruikers is een verschuiving gaande, ziet het Trimbos Instituut, het kennisinstituut voor onder andere drugs. De afgelopen jaren gebruiken weliswaar minder mensen lachgas, maar het aandeel jongeren – de groep die het meeste lachgas gebruikt – dat problematisch gebruikt, neemt juist toe, zegt een expert van het instituut. "Het gebruik van af en toe een paar ballonnen op een feest brengt niet hele grote risico's met zich mee, al kan het natuurlijk nog steeds verkeerd gaan. Maar van af en toe zo'n ballon op een feestje hebben we een verschuiving gezien naar gebruik vanuit de auto op een parkeerplaats. We zien jongeren die een grote tank voor zichzelf hebben en wel honderden ballons gebruiken. Dat leidt absoluut tot afhankelijkheid." Naast afhankelijkheid kan overmatig gebruik kan volgens de expert leiden tot neurologische uitvalsverschijnselen. "Zoals tintelingen in de handen en voeten. Soms kan het ernstiger uitpakken en leiden tot verlamming."

Trimbos is dan ook blij met het verbod, zegt een algemeen woordvoerder. "Zo'n verbod geeft een duidelijk signaal af dat lachgas geen onschuldig middel is. En het helpt om het aantal nieuwe gebruikers te laten dalen. Tegelijkertijd weten we dat mensen ondanks het verbod wel blijven gebruiken. Het blijft dan ook belangrijk om in te blijven zetten op preventie. Dus alleen een verbod, dat is niet genoeg."

Wat zeggen de cijfers?

Van de volwassenen heeft in 2021 7,9 procent ooit lachgas gebruikt, blijkt uit onderzoek van het Trimbos. Hiervan gebruikte 1,6 procent van de mensen het afgelopen jaar lachgas. Hoeveel mensen precies verslaafd zijn, is onbekend. Sinds 2015 zijn er geen nieuwe cijfers meer naar buiten gekomen in verband met de privacywetgeving. Wel is er onderzoek gedaan naar het aantal gezondheidsincidenten met lachgas, gebaseerd op gegevens van bijvoorbeeld ziekenhuizen en ambulancediensten. In 2021 waren er landelijk 141 gemelde lachgasincidenten. Dit is ongeveer 3,5 procent van de in totaal bijna 4000 incidenten met drugs.

In de afgelopen jaren (2017-2021) ziet het Trimbos dat steeds meer patiënten op de spoedeisende hulp belanden. Sinds 2017 is de bijdrage van lachgas aan het totaal aantal gemelde incidenten in ziekenhuizen van ongeveer 1 naar 7 procent gestegen. Bij ambulancediensten is de toename minder fors en hebben 2 procent van de meldingen met lachgas te maken. EHBO-diensten meldden in 2021 geen incidenten meer met lachgas, volgens het Trimbos "vermoedelijk door het verbod op de verkoop van lachgas en in de horeca en op evenementen in veel gemeenten."

Naast de gezondheidsincidenten registreerde politie in 2021 zo'n 5000 verkeersincidenten, schrijft de minister van Justitie Dilan Yesilgöz aan de Tweede Kamer.

Sommigen gemeenten liepen in de afgelopen jaren inderdaad tegen problematiek rondom lachgas aan en liepen dan ook al op de landelijke regelgeving vooruit. In bijvoorbeeld de gemeenten Utrecht, Amersfoort en Stichtse Vecht is het gebruik van lachgas al (deels) verboden, zodat de politie al wel kon optreden. Deze zomer verbood de gemeente lachgas in zes gebieden. Volgens burgemeester Ap Reinders is er een aantoonbaar effect te zien. "Het werkt, er is minder overlast en er zijn wat bekeuringen uitgedeeld."
Maar een landelijk verbod, dat is volgens de burgemeester nog beter. "Iedereen weet waar hij of zij aan toe is, en dat maakt de handhaving makkelijker. Nu doet de ene gemeente het op die manier, en de andere het weer anders. Dat helpt niet en leidt tot verwarring." Volgens de burgemeester werkt een verbod ook preventief. "Een gewaarschuwd mens telt voor twee; het idee is dat als je weet dat iets niet mag, je toch een paar keer nadenkt voor je het toch doet. Maar met alleen een verbod ben je er niet, je moet ook doorgaan met voorlichting."
Al met al is de burgemeester blij met het landelijke verbod. "Ik vind het jammer dat het zo'n tijd heeft moeten duren, maar liever laat dan nooit."
Of het landelijke verbod het gewenste effect zal hebben moet in het nieuwe jaar gaan blijken.
Verbod op lachgas: gouden greep of onuitvoerbare maatregel?

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.