Waarom duurt een besluit over de islamitische begraafplaats in Amersfoort zo lang? En vijf andere vragen

© RTV Utrecht / Benthe Bronkhorst
Amersfoort - De komst van een islamitische begraafplaats houdt de Amersfoortse gemeenteraad in zijn greep. Ook in Utrecht en andere gemeenten zorgt het inrichten van een begraafplaats voor hoofdbrekens. Amersfoortse moskeebesturen willen zo snel mogelijk een eigen begraafplaats, waar overledenen volgens islamitische gebruiken kunnen worden begraven. De gemeente werkt mee, maar neemt de tijd voor een locatieonderzoek.
Bij RTV Utrecht kwamen diverse vragen binnen over de komst van een islamitische begraafplaats. We beantwoorden de meest gestelde.

Waarom duurt het zo lang?

Drie jaar terug klopte het Samenwerkingsverband Amersfoortse Moskeeën (SvAM) bij de gemeente aan voor een eigen begraafplaats. De gemeente gaf meteen aan het belang hiervan in te zien, maar een definitieve locatie is nog niet gevonden.
Als het aan het Samenwerkingsverband Amersfoortse Moskeeën (SvAM) ligt kunnen zij zo snel mogelijk mensen begraven volgens de regels van de Islam. De gemeente wil zeker weten dat ze de juiste locatie kiezen. Hierbij wordt gekeken naar hoe de begraafplaats in de omgeving past, hoeveel ruimte er nodig is, maar ook naar de ruimte tot uitbreiding. Zo’n onderzoek neemt een aantal maanden in beslag. Het SvAM wil het stuk grond van de gemeente kopen. Die grond is de gemeente voor eeuwig kwijt. Daarover later meer.
Daarnaast maakt de gemeente Leusden het ingewikkelder. Rusthof, de ideale locatie volgen het SvAM, wordt beheerd door de gemeente Amersfoort, maar ligt op Leusder gemeentegrond. Als een deel van Rusthof wordt verkocht aan het SvAM willen ze graag een eigen toegangsweg, een gebouw op de begraafplaats en eigen parkeergelegenheid. Daarvoor is een bestemmingsplanwijziging nodig, maar de gemeente staat daar niet welwillend tegenover. Ze staan niet negatief tegenover de komst van een islamitische begraafplaats, maar vinden een eigen ingang overbodig. Moslims zouden als het aan Leusden ligt gebruik kunnen maken van de bestaande ingang en parkeergelegenheid van Rusthof.
Het SvAM is bereid om een aantal compromissen te sluiten, zoals gebruikmaken van de inrit van Rusthof, om eventuele conflicten rondom een bestemmingsplan te voorkomen. De wethouder in Amersfoort komt na de zomer met een lijst geschikte locaties. Dat kan er één zijn, maar ook meerdere. De gemeenteraad mag dan beslissen welke locatie volgens hen het beste past bij de wens van de moskeebesturen. Ook dat duurt weer enige tijd.

Waarom is het voor Amersfoortse moslims belangrijk een eigen begraafplaats te hebben?

De belangrijkste reden is vooral een praktische: ze bezitten dan zelf de grond. Omdat het voor moslims belangrijk is om eeuwige grafrust te hebben wil een moskeebestuur zeker weten dat er op termijn niks met de grond gebeurt. Bij een gemeentelijke begraafplaats kan de gemeente de grond ooit een andere bestemming geven. Om dat te voorkomen willen moskeebesturen een eigen begraafplaats, waarbij de grond in het bezit van de moskee(ën) is.
Een andere reden is dat een islamitische begrafenis gepaard gaat met veel rituelen, waar ze de ruimte voor willen hebben. Zo zijn islamitische graven sober: je ziet geen verschil tussen graven. Ook liggen moslims op hun rechterzijde, met het gezicht richting Mekka begraven.

Hoe zit het met andere geloven?

De islam is niet het enige geloof dat eigen begraafplaatsen heeft. Bijna elke religie heeft speciale regels en rituelen en zijn daarom in bezit van eigen begraafplaatsen. In het jodendom is eeuwige grafrust net zo belangrijk als bij de Islam. Nederland telt ongeveer 230 Joodse begraafplaatsen.
Ook de Rooms-Katholieke kerk heeft eigen begraafplaatsen. Daarbij is het vooral belangrijk dat mensen in Gewijde aarde begraven worden. Dat betekent dat een priester het met wijwater heeft ingezegend. Nederland telt 1285 katholieke begraafplaatsen. De vraag vanuit de Amersfoortse moskeeën is dus niet uniek.

Waarom is eeuwigdurende grafrust zo belangrijk?

Het is hierboven al een paar keer benoemd: moslims willen voor eeuwig begraven worden. En dat heeft een religieuze reden. Moslims geloven dat de overledene, eenmaal begraven, met rust moet worden gelaten. Dat komt omdat ze geloven in de wederopstanding. Bij een graf moet ook boven het hoofd ruimte genoeg zijn om op te kunnen staan. De mens zal dan beoordeeld worden op hoe hij heeft geleefd.
Dit geldt bij het jodendom ook, daarom worden joodse graven ook niet geruimd.

Hoeveel ruimte neemt zo’n begraafplaats in beslag?

In Nederland is op dit moment een handjevol begraafplaatsen met eeuwige grafrust. De grootte wisselt per stad. De grootste begraafplaats van Nederland, en zelfs West-Europa ligt in Almere, waar plek is voor bijna zeventienduizend moslims. In Almere is plek voor duizend mensen en in Zuidlaren voor ongeveer vijftienhonderd. Omdat er uit heel het land moslims daar begraven willen worden liggen deze begraafplaatsen al voor meer dan de helft vol. Een aantal steden, waaronder Nijmegen, hebben op gemeente begraafplaatsen een eigen veld.
De Amersfoortse Moskeeën zetten in op een plek waar ruimte is voor 2500 graven. Daarvoor is een ruimte van vier tot zes voetbalvelden nodig. Een luguber rekensommetje: de Amersfoortse islamitische gemeenschap bestaat uit ongeveer twintigduizend mensen. Sinds de aanvraag voor een begraafplaats zijn er 286 overleden, wat uitkomt op ongeveer 93 per jaar. Met 2500 graven heb je de eerste 26 jaar genoeg ruimte.

Zijn er alternatieven?

Een islamitische begraafplaats breidt altijd uit, omdat graven niet geruimd mogen worden. Dat betekent dat op den duur steeds meer ruimte nodig is voor deze plekken. Een manier om ruimte te besparen lijkt er echter niet te zijn, omdat veel bestaande alternatieven een vorm van ruimen zijn.
Zo wordt een graf ook wel eens ‘geschud”. Daarbij worden verzamelde resten dieper onder de grond geschud, waardoor er ruimte gemaakt wordt voor nieuwe begravingen. Het oude graf telt dan niet meer. Omdat het een vorm van ruimen is en het graf in de islam echt van de overledene is, is dit bij moslims geen optie.
Een vorm van ruimtebesparing zou het gebruiken van oudere begraafplaatsen zijn: Nederlanders kiezen namelijk steeds vaker voor cremeren in plaats van begraven, waardoor steeds meer begraafplaatsen ruimte over hebben. Daarom kiezen sommige gemeenten voor een veld voor islamitische graven op al bestaande begraafplaatsen.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.