Burgers lijnrecht tegenover Baarn: Raad van State buigt zich over toekomst Paleis Soestdijk

© RTV Utrecht / Joost Danvers
Baarn/Soestdijk - De Raad van State behandelt vandaag de toekomstplannen van Paleis Soestdijk. Elf partijen dienden bezwaar in tegen het besluit van de gemeente Baarn om de nieuwe eigenaren groen licht te geven. Omwonenden voelen zich meer dan ooit met elkaar verbonden, maar staan nu lijnrecht tegenover de overheid. "De gemeente is er toch ook voor ons?"
"Zal ik een wijntje inschenken?" Het gesprek met RTV Utrecht krijgt in de zonnige woonkamer van Marianne Beekmans al snel de sfeer van een gezellige borrel. Michael Smit en Jan de Weerd vertellen honderduit over hun ervaringen van de afgelopen jaren.
Smit, die in het Baarnse Bos tegenover paleis Soestdijk woont, is 'appellant Smit e.a.' Zijn advocaat vertegenwoordigt ook zes andere Baarnaars en Soesters, onder wie Beekmans en De Weerd. Later schuift Marina Jonxis nog een stoeltje bij. De natuurliefhebber woont verderop in Baarn en heeft de buren in Soestdijk door hun gezamenlijke strijd goed leren kennen. Van boze burgers hebben deze mensen weinig weg.

Kaarten opnieuw geschud

Het groepje is het restant van een verzameling protesterende omwonenden van Soestdijk en andere belanghebbenden, die op haar hoogtepunt veertig mensen heeft geteld. Toen burgemeester Mark Röell op 23 februari 2022 de voorzittershamer op tafel liet vallen en daarmee het bestemmingsplan "Landgoed Paleis Soestdijk" formeel vaststelde, werden de kaarten opnieuw geschud. De ene groep richtte zich op het verkeer, de andere op het geluid en zo kreeg ieder zijn eigen specialisme. De tegenstanders die vandaag met hun advocaten naar de Raad van State gaan houden vol tot het bittere eind.
Marianne Beekmans, de spil van deze groep die alles weet en alles regelt, en Jan de Weerd, ambtenaar van de gemeente Utrecht, zijn buren. Ze wonen aan weerszijden van de grens tussen Baarn en Soest. Ze kenden elkaar nauwelijks toen paleis Soestdijk vijf jaar geleden werd verkocht. Beiden startten, los van elkaar, een handtekeningenactie om aandacht te vragen voor hun belangen. Tegenwoordig vormen ze met de anderen in hun groep een hecht team.

Bezwaren bij de Raad van State

Na jarenlange protesten en discussies nam de gemeenteraad van Baarn vorig jaar het nieuwe bestemmingsplan voor Paleis Soestdijk aan. Het besluit van Baarn maakt het mogelijk dat de Meyer Bergman Erfgoed Groep, sinds 2017 de eigenaar van Soestdijk, het paleis en het landgoed kan restaureren. Ook mogen ze appartementen bouwen, een winkel, een hotel en een horecavoorziening inrichten en evenementen houden.

Elf partijen brengen vandaag bij de Raad van State hun bezwaren opnieuw onder de aandacht. Ze willen dat die het raadsbesluit ongedaan maakt. De Afdeling Bestuursrecht is het hoogste rechterlijke college bij geschillen tussen burgers en de overheid. Onder de bezwaarmakers zijn behalve natuurorganisaties vooral ook veel particulieren, die zich in een aantal gevallen in groepjes hebben verenigd en zich dan samen door een advocaat laten vertegenwoordigen.

Het wordt een lange zit. De Afdeling heeft de hele dag vrijgehouden om de 'appellanten', de gemeente en de landgoedeigenaren te ondervragen over twaalf onderwerpen als de noodzaak van woningbouw en evenementen, en de impact daarvan op de natuur en de omwonenden. De Raad van State streeft ernaar om over zes weken een uitspraak te doen, maar het gaat om een ingewikkelde zaak en daarom zal het waarschijnlijk veel langer duren.

Klankkast

'Elisabeth in concert' staat het gezelschap in de woonkamer van Marianne Beekmans nog helder voor de geest. Duizenden liefhebbers van romantische muziek trokken in de zomer van 2018 naar de voortuin van Soestdijk. Daar, in de open lucht, zong een sterrencast liedjes uit de musical over de Oostenrijkse keizerin Sisi. De voormalige koninklijke residentie vormde een sfeervol decor, maar de gevel van het paleis met zijn iconische gekromde vleugels bleek ook een huizenhoge klankkast.
Avond aan avond kaatsten luide muziek en onweersachtige geluidseffecten over het open veld tussen het podium en het huis van Marianne Beekmans enkele honderden meters verderop. Gesprekken in haar tuin werden erdoor overstemd en tot ver na middernacht klonken vanaf het parkeerveld langs de Praamgracht joelende mensen en slaande autodeuren. Vanaf het provisorische parkeerterrein schenen bouwlampen recht in de slaapkamer van Beekmans, die klaarwakker naar het plafond lag te staren.
Protesterende omwonenden vorig jaar, op de voorgrond Marianne Beekmans en haar buurman Jan de Weerd.
Protesterende omwonenden vorig jaar, op de voorgrond Marianne Beekmans en haar buurman Jan de Weerd. © Caspar Huurdeman

Harde noten

Beekmans was niet de enige die zich verzette. Ze vond veel medestanders op haar pad. Inmiddels is de overlast van evenementen op landgoed Soestdijk verder aan banden gelegd, maar het is nog wel wat het is: overlast. Daarover zijn de laatste vijf jaar harde noten gekraakt in klankbordgroepen, op inspraakavonden en tijdens raadsvergaderingen. De omwonenden zijn heus blij dat er iets gaat gebeuren met het paleis dat al sinds 2004 leegstaat. Alleen is daarmee hun vertrouwen in een goede afloop nog niet terug.
Wat betekenen veertig toegestane evenementen - waarvan twaalf met geluidsversterking - straks voor de rust rond het paleis, voor het verkeer op de provinciale wegen en voor de schaarse parkeerruimte? Van de plannen die eigenaar Meyer Bergman Erfgoed Groep met het paleis heeft - 'Made by Holland', een podium voor innovatief en ondernemend Nederland - wordt een reguliere bezoekersstroom van 325.000 mensen per jaar verwacht. De evenementen kunnen als Baarn er een vergunning voor afgeeft nog eens zo'n 200.000 bezoekers opleveren. Kunnen de buren er dan echt op rekenen dat de gemeente oplet of alle afspraken wel worden nageleefd?

Rupsje-nooitgenoeg

De nieuwe eigenaar is bovendien een rupsje-nooitgenoeg, vindt Michael Smit. "Ik was blij met de plannen die ze oorspronkelijk presenteerden. Maar dan komt hier weer een tentje bij, dan daar weer een pop-uprestaurant. Het bestemmingsplan dat de gemeente Baarn vorig jaar heeft vastgesteld laat veel te veel ruimte over. Als er geen strakke randvoorwaarden zijn, hebben we straks niets meer aan beloften en goede intenties van MBEG."
Maya Meijer-Bergmans.
Maya Meijer-Bergmans. © Meyer Bergman Erfgoed Groep
In een telefonische reactie bestrijdt Maya Meijer-Bergmans van MBEG stellig dat ze alle gelegenheid krijgt om haar plannen zomaar uit te breiden. En dat doet ze trouwens ook bepaald niet voor het eerst: ze krijgt het verwijt al zo lang te horen. Neem de woningbouw, die aanvankelijk was bedacht om de renovatie van het paleis te financieren. Daarvoor moet bij de oude marechausseekazerne een stuk van het Borrebos wijken. Volgens tegenstanders heeft dat bos een unieke natuurwaarde en laat het zich niet zomaar vervangen. Maar volgens de landgoedeigenaren is de impact van de bouwplannen juist steeds kleiner geworden.
"Eerst hadden we het over 6,1 hectare bos en toen was iedereen enthousiast over onze plannen", zegt Meijer. "Toen de provincie Utrecht plotseling met regels over bosplaatsen kwam, was dat een tegenvaller waardoor we onze financiering anders moesten inrichten. Inmiddels zijn we via 3 hectare bos uitgekomen op een stukje van nu nog 3.000 vierkante meter. Dat is zoveel als een grote tuin."

Ingewikkelder dan je denkt

Wat de restauratie kost en hoe je een rijksmonument als Soestdijk renoveert is veel ingewikkelder dan je denkt, legt Meijer uit. "Er zit veel eigen geld in, subsidies, bijdragen van het Nationaal Restauratiefonds en financiering door banken als Triodos. Mensen realiseren zich niet welke voorwaarden daarbij worden gesteld. De prijs is inmiddels ongeveer 40 miljoen euro, maar je begrijpt dat daar in de huidige markt geen peil op te trekken is. Het wordt zeker niet minder."
En zolang een uitspraak van de Raad van State nog een streep door de financiering kan zetten, wordt er weinig uitgevoerd. De bijgebouwen worden tijdelijk verhuurd en het paleis zelf is weer even opengesteld voor bezoekers. Die kunnen onder de noemer 'Lente in de maak' komen kijken naar onder meer drie staatsieportretten van de koninklijke familie door Sierk Schröder, werken die Baarnaar M.C. Escher in de directe omgeving van het paleis maakte en 1.500 kunstig beschilderde eierschalen van de 93-jarige Tik Bayer.

Standpunten bekend

Vandaag wordt nog niet duidelijk hoe de Raad van State oordeelt over het besluit van Baarn om Made by Holland een 'go' te geven. De standpunten en argumenten zijn voor het merendeel al bekend en worden vandaag nog eens in een strikt juridische context besproken. De uitspraak laat waarschijnlijk maanden op zich wachten.
Maya Meijer ziet al die vertraging met lede ogen aan, maar heeft er verder alle vertrouwen in. "We zijn hier nu vijf jaar aan het werk met een ploeg supermensen die heel deskundig zijn. We hebben het heel goed voorbereid. Alles is onderzocht. Ik ben optimistisch, en dat moet ook wel, want anders begin je niet aan zoiets."

Gevecht met de overheid

Marianne Beekmans en haar gasten hopen dat hun bezwaren nu eens effect zullen hebben. Bij eerdere inspraakmomenten gooiden protesterende bewoners teleurgesteld het bijltje erbij neer. Er werd niet geluisterd, constateerden ze. Nu is het een gevecht met de overheid geworden.
De gemeente Baarn had zich meer voor hun belangen moeten inzetten, vindt buurman Jan de Weerd. "We staan nu bij de Raad van State tegenover elkaar, terwijl iedereen eigenlijk een heel andere rol had moeten hebben om er samen het beste van te maken. De gemeente is er toch ook voor ons?"

Mooi cadeau

Triest dat het nodig is, zeggen de omwonenden over het juridische steekspel. Toch kunnen ze wel sympathie opbrengen voor 'Maya', het boegbeeld van het nieuwe Soestdijk. "Maya Meijer wordt als het moeilijk wordt naar voren geschoven", zegt Beekmans. "Ik geef haar ooit nog eens een mooi cadeau. Door al het gedoe heb ik heel veel leuke mensen ontmoet. Maar ik wil er ook op kunnen vertrouwen dat het niet almaar groter wordt."
Maya Meijer moet lang nadenken als haar gevraagd wordt naar eventuele lichtpuntjes in de roerige afgelopen vijf jaar. "Waar ik me nu nog meer van bewust ben geworden”, besluit ze dan, “is dat het landgoed zo'n geweldige, iconische uitstraling heeft. Dat wisten we van tevoren wel, maar we hebben het in al die jaren nu ook ondervonden bij de mensen met wie we samenwerken. Het is dus echt de moeite waard om het landgoed te laten herleven."

Reactie wethouder Veldhuizen, gemeente Baarn

Mark Veldhuizen, sinds vorig jaar wethouder namens VoorBaarn, is voor de gemeente verantwoordelijk voor het verweer bij de Raad van State. Hij sprak indertijd als 'gewone' inwoner van Baarn nog mee over de toekomstplannen voor het paleis. Daar wil hij nu even niet op ingaan. "Ik heb me hier als wethouder op voorbereid en dit is dus niet het beste moment om terug te blikken op mijn tijd als lid van de klankbordgroep", zegt hij tegen RTV Utrecht.

Veldhuizen vindt het vervelend dat omwonenden teleurgesteld zijn, maar houdt het erop dat de gemeente het nu eenmaal niet iedereen naar de zin kan maken. "De hele procedure van inspraak en meedenken is afgewogen geweest. Als je dan niet krijgt wat je wilt, is het natuurlijk al gauw niet goed. Veel van de bezwaren die in de klankbordgroep zijn geuit, zijn in het bestemmingsplan verwerkt. En we zijn het er allemaal over eens dat het paleis moet worden gerenoveerd."

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.