Utrechter Jasper van Dijk (SP) vertrekt na 17 jaar uit Tweede Kamer: 'Het Kamerlidmaatschap is een ambacht'

© RTV Utrecht / Robert Jan Booij
Utrecht - Het was in Den Haag de week van kennis maken en afscheid nemen. Op woensdag zijn de nieuwe leden van de Tweede Kamer geïnstalleerd. Niet minder dan 67 parlementariërs komen nieuw in de Kamer. Voor veel kamerleden betekent het ook dat de Kamer niet langer hun werkplek is. Hun afscheid was een dag eerder.
Een van hen is Utrechter Jasper van Dijk. Na zeventien jaar heeft de SP-politicus noodgedwongen de Haagse deur achter zich moeten dichttrekken. Hij was met afstand het langstzittende Kamerlid uit onze regio. Hoe blikt de Utrechter terug op zijn politieke carrière in Den Haag?
Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen zakte de SP van 9 naar 5 zetels. Van Dijk stond op de negende plek, te laag om herkozen te worden. Vele andere leden van zijn partij maakten eerder hun afscheid bekend. Toen gaf Van Dijk aan juist door te willen gaan omdat er “een goede mix moet zijn tussen ervaren en onervaren Kamerleden".

Hoe heeft u het afscheid in de Tweede Kamer deze week ervaren?

"Bitterzoet, met een lach en een traan. Ik heb precies 17 jaar in de Tweede Kamer gezeten, daarvoor werkte ik een aantal jaar als fractiemedewerker. Ik had graag door willen gaan, want ik stond op de lijst. Het is nogal wat om de zaak na zoveel jaar te verlaten. Ik moet het ook nog allemaal beseffen, want het is nog maar net gebeurd. Je zou het me in januari nog eens moeten vragen, maar het is ook spannend en leuk dat ik nu wat nieuws moet gaan doen. Want op een gegeven voelde ik ook een beetje: hoe lang wil ik nog blijven?"

Wat waren hoogtepunten in uw politieke carrière?

"Tijdens mijn eerste fase (2006-2016) was ik woordvoerder onderwijs en streed ik tegen de afschaffing van de basisbeurs in 2015. Ik was bij talloze demonstraties van studenten tegen het leenstelsel, maar ook al eerder in 2010 tegen de 'ophokplicht' voor leerlingen. Zij moesten toen in lokalen zitten zonder leraren om te voldoen aan de urennorm; belachelijk. De tweede fase (2017-2020) hield ik me met sociale zaken en migratie bezig. Ik heb een voorstel gedaan om de sociale werkplaatsen te behouden, die waren wegbezuinigd door het Kabinet Rutte II. Ook arbeidsmigratie was een belangrijk thema voor ons, dat hebben andere partijen van ons overgenomen. De laatste periode vanaf 2021 was ik woordvoerder buitenlandse zaken, waarbij de oorlog in Oekraïne en nu de oorlog in Gaza een belangrijke rol speelden. Over de oorlog in Oekraïne hebben we veel discussie gevoerd binnen mijn partij. Poetin is een enorme schurk en Oekraïne verdient alle steun, maar het is net zo goed belangrijk dat aan die verschrikkelijke oorlog een einde komt. Dat kan alleen met onderhandelingen.
Verder wijs ik op de vele werkbezoeken die ik heb mogen maken. Ik ging naar Irak, Afghanistan, Mali, Libië en Tunesië. Dat was ontzettend leerzaam. Door deze landen te bezoeken, besefte ik hoe waardevol onze democratie in Nederland is. Er wordt best gemakkelijk kritiek geuit op onze democratie, maar we moeten daar zuinig op zijn. Partijen die doelbewust onze democratie ondermijnen, dus ook de rechterlijke macht en journalisten 'tuig van de richel' noemen, vind ik nogal ondoordacht, zeg maar onnozel. Als Thierry Baudet twee weken in Rusland zou rondlopen en daar de dingen zou roepen die hij in Nederland verkondigt, zou hij binnen no-time in de gevangenis zitten."

Hoe heeft u de Tweede Kamer door de jaren heen zien veranderen?

"Toen ik in 1999 begon als fractiemedewerker van de SP was het internet nog niet zo ver ontwikkeld als nu. Als ik een persbericht maakte, kopieerde ik dat vijftig keer en bracht ik het naar de persafdeling waar ze voor verschillende media een laatje hadden. De ontwikkeling van print naar digitaal heeft ongelooflijk veel veranderd; kijk naar de omloopsnelheid van het nieuws. Vroeger had je 's ochtends de krant en 's avonds het nieuws op tv, dat was het zo'n beetje. Nu kan elke politicus een tweet de wereld in slingeren en twee minuten later is het landelijk nieuws. Dat heeft een enorme impact op ons werk."

Welke gevolgen hebben die veranderingen op politici?

"Je moet alert zijn en natuurlijk snel reageren als politicus. Een groot deel van ons werk bestaat uit standpunten uitdragen in de media. Maar dat heeft soms heftige gevolgen. Vroeger kreeg je wel eens een boze brief, nu kan je door iedereen rechtstreeks aangevallen worden op sociale media. Maar politici doen het ook onder elkaar. Het slaat natuurlijk nergens op dat Sigrid Kaag een heks werd genoemd door Geert Wilders op Twitter. Nog los van alle kritiek die al rondgaat, is het extra belastend wanneer je wordt aangevallen op je geslacht, uiterlijk of afkomst. Je moet wel een schildpaddenhuid hebben in de politiek. Persoonlijk ben ik nooit ernstig bedreigd, maar kreeg ik soms wel harde kritiek. Als woordvoerder buitenland kreeg ik veel commentaar op mijn opstelling over de oorlog in Gaza: de ene kant zegt dat je te pro-Palestijns bent, de ander vindt je al snel te pro-Israëlisch."

Gedurende uw loopbaan in de Kamer is de SP gezakt van 25 naar 5 zetels. Heeft u daar een verklaring voor?

"Dat is de million dollar question: als we dat wisten, dan hadden we er allang wat aan gedaan. Als ik naar de afgelopen verkiezingen kijk, zag ik vooral grote thema's zoals bestaanszekerheid en een betrouwbare overheid die voor SP belangrijk zijn. Toch waren wij voor veel mensen niet de eerste keus en we moeten goed onderzoeken hoe dat komt. Mensen kennen de SP als een protestpartij, maar wij willen ook regeren om onze plannen uit te voeren. Ik denk dat veel mensen een andere indruk hadden, dat hadden we beter moeten doen. Wij krijgen veel waardering van mensen. Ze zeggen dat ze onze standpunten delen en ons betrouwbaar vinden. Dus ik vind het een gemiste kans dat het op deze manier is gelopen. Nederland verdient een grote SP die meedoet in de regering. Het zal een keer lukken, maar daar moeten we hard voor werken."

Wat zou u willen meegeven aan de nieuwe Tweede Kamerleden die deze week zijn geïnstalleerd?

"Het is niet alleen maar kommer en kwel. De bedreigingen zijn een donker kant van ons werk, maar laat ik vooropstellen dat het een fantastisch mooi vak is om Tweede Kamerlid te zijn. Je mag meedenken over de inrichting van het land, debatten voeren met de regering en je kan zelf voorstellen doen. Eerst en vooral moet je de regering controleren. Als oppositie is dat extra belangrijk, om de minister scherp te bevragen op informatie die soms gewoon niet klopt. Het is natuurlijk een doodzonde als de regering de boel bedondert, denk aan het toeslagenschandaal of de gasboringen in Groningen. Dan is het jouw taak als Kamerlid om dat aan de orde te stellen. Hoe scherper je dat doet, hoe beter. De bevolking heeft niet zoveel aan politici die achterover leunen.
Het grootste deel van de uitgezwaaide Kamerleden zat korter dan twee jaar in de Kamer. Dat vind ik zorgelijk, want het is belangrijk dat er mensen zijn die langer meelopen en die weten hoe het werkt. Het is een ambacht en geen duiventil: het kost je minstens vier jaar om het in de vingers te krijgen. Zie het Kamerlidmaatschap ook als een ambacht, dus niet als iets wat je er 'even' bij doet. Het is geen bijbaan. Het kost tijd om het onder de knie te krijgen. Je werkt in dienst van de bevolking, dat kun je nooit onderschatten."

Hoe kijkt u aan tegen de formatieperiode?

"Ik vind het hartstikke spannend: wat voor kabinet gaan we krijgen? Wat gaat de VVD doen? Gaan ze wel of niet met de PVV in zee? Wat gaat Omtzigt doen? En als ze niet met de PVV in zee gaan, wat komt er dan? Komt Timmermans dan aan zet of komen er dan nieuwe verkiezingen? En staat Jasper van Dijk dan op de lijst van de SP? Kortom: heel veel vragen."

Zegt u daarmee dat u eigenlijk nog politieke ambities heeft?

"Ik sluit niks uit, maar mijn voornemen is om voorlopig even rustig aan te doen. Even niet dat gejaagde bestaan en op adem komen, kijken wat er allemaal mogelijk is. Kan ik bijvoorbeeld in Utrecht gaan werken? Wil ik in de gemeenteraad, of iets bij de media? Het lijkt me heel leuk om bij de radio te werken."

Heeft u al gesolliciteerd bij radioprogramma's?

"Dat is wel wat vroeg, hè. Ik heb deze week afscheid genomen, dus ik wilde eerst een even rustig de kerstvakantie in en daarna beginnen met solliciteren. Maar als RTV Utrecht nog wat heeft, laat het weten!", zegt Van Dijk lachend.
Even later: "Mijn twaalfjarige dochter Dolly vindt het wel jammer dat ik stop in de Tweede Kamer. Begin november heb ik haar klas een rondleiding gegeven in de Tweede Kamer, dat vond ze geweldig en ik ook. Ze zei dat ze me graag had willen opvolgen. Ze vindt politiek heel interessant, maar als het over 5 jaar helemaal anders is, dan vind ik dat ook uitstekend."

Tot slot: wat hoopt u dat er is veranderd in de Tweede Kamer tegen de tijd dat uw dochter daar mogelijk rondloopt?

"Ik hoop dat we dan een beetje op adem zijn gekomen met alle digitale gekte. Ik denk dat we met sociale media nog in de puberteit zitten. Het is allemaal nog zo nieuw. Ik hoop ook dat we dan iets hebben gevonden op al die anonieme bedreigingen, want dat is een groot probleem voor politici en bestuurders. Het gemak waarmee mensen anderen anoniem kunnen bedreigen, daar moeten we echt een oplossing voor vinden."

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.