'Villahagelslag' op het platteland: wat moeten we met miljoen vierkante meter aan leegstaande stallen?

Wim Zagt in een van zijn leegstaande stallen
Wim Zagt in een van zijn leegstaande stallen © Rose Heijnen
Provincie Utrecht - De komende jaren stoppen veel boeren. Meer dan een miljoen vierkante meter aan stallen en schuren komt daardoor leeg te staan. Wat moet er met al die ruimte gebeuren? "Op de mestsilo zou je bij wijze van spreken zo een flat kunnen zetten."
Koos Segers loopt met flinke vaart over zijn erf. Zijn boerderij ligt 2 kilometer van het dorpje Kockengen. Een paar jaar geleden hield hij hier nog koeien. Hij wijst naar een leegstaande schuur: "Hier was de jongveestal. Daar wil ik woningen van maken."
De gepensioneerde boer ziet het helemaal voor zich. Drie eenvoudige huisjes wil hij hier bouwen. "Tuintje ervoor, prachtig uitzicht, niks mis mee toch?" Het is makkelijk gezegd, maar een stuk moeilijker gedaan. Gemeente Stichtse Vecht wees zijn plan af, tot grote teleurstelling van Koos.
Koos Segers op zijn erf in Kockengen
Koos Segers op zijn erf in Kockengen © RTV Utrecht
15 kilometer verderop, in Baambrugge, staat de boerderij van accountant Wim. Hij en zijn broer erfden het bedrijf, maar besloten al snel dat ze niet verder wilden met de vleeskoeien van zijn vader. "Die hele business was niet rendabel."
Hij wijst op een kapot dak en een gebroken schuurdeur. "De gebouwen gleden van ons af." Ze kregen het idee om huizen te bouwen op het terrein. Zeven jaar geleden gooiden ze een lijntje uit bij gemeente De Ronde Venen. "In het begin was het echt een no-go." Nu is er eindelijk groen licht.

Verloedering van het platteland

De provincie schat dat er vóór 2030 meer dan 500 boerenbedrijven in Utrecht zullen stoppen. Daardoor komt minstens 1,2 miljoen vierkante meter aan schuren en stallen leeg te staan. Geen goede ontwikkeling, schrijft de provincie in een onlangs gepubliceerd plan. Lege stallen zorgen voor verwaarlozing van panden en verloedering van erven.
En niet alleen verloedering ligt op de loer. Drugscriminelen laten graag hun oog vallen op lege stallen. Volgens de provincie is ook in Utrecht een toename van criminele activiteiten in leegstaande agrarische bebouwing.
Wat moet er met de erven van stoppende boeren gebeuren? Zijn boerenschuren als woonruimte een oplossing voor woningnood?

Stenen voor stenen

Koos Segers uit Kockengen denkt van wel. "We moeten creatief denken." Hij laat een mestsilo zien waar volgens hem zeventig betonnen palen aan fundering onder zit. "Je zou er bij wijze van spreken zo een flat op kunnen zetten." Hij wil gebouwen inwisselen voor gebouwen. Stenen voor stenen noemt hij dat.
Wim Zagt en Koos Segers willen allebei woningen op hun erf bouwen
Onderzoeker Edo Gies van de Wageningen Universiteit denkt er anders over. Hij berekende dat er in heel Nederland tot 2030 zo'n 15 miljoen vierkante meter aan agrarisch vastgoed leeg komt te staan. Maar een oplossing voor de woningnood ziet hij er niet in.
"We hebben veel meer woningen nodig dan we op deze plekken kunnen bouwen." Hij vindt dat gemeenten goed moeten kijken waar de lege stallen staan. Dichtbij een dorp kan het interessant zijn om woningen te bouwen. Als het verder weg is moet je terughoudend zijn. "Daar zijn te weinig voorzieningen en je wilt bestaande boerenbedrijven niet op slot gooien door er huizen naast te bouwen."

Villahagelslag

Wim Zagt uit Baambrugge geeft toe dat hij geluk heeft dat zijn boerderij aan de rand van het dorp ligt. "Anders had het denk ik nooit gekund." Waar Wim uiteindelijk een ja kreeg, kreeg Koos Segers uit Kockengen een nee van de gemeente. "En daar moest ik ook nog eens 750 euro voor betalen." Hij mocht één woning bouwen, als hij ál zijn schuren sloopte. Dat wil hij niet. "Dat is kapitaalvernietiging." Daarom heeft hij nu een caravanstalling.
Het huidige beleid van de provincie is gericht op het slopen van leegstaande schuren. Als een boer 750 m2 sloopt, mag hij er één woning voor terugbouwen. Alleen leidt dit volgens de provincie in de praktijk tot 'villahagelslag'. Omdat boeren maar één huis mogen bouwen, worden dit allemaal grote villa's, verspreid over het platteland.
Daarom wil de provincie de regel veranderen. In plaats van maar één woning zou een boer dan een maximaal aantal kubieke meters mogen terugbouwen. Dan maakt het dus niet uit of het drie kleine woningen zijn of één villa.

'Niet elke lege schuur is een probleem'

"Hoe erg is het dat een schuur leegstaat? Of dat er caravans in komen?" Hoogleraar grond- en vastgoedontwikkeling Edwin Buitelaar van de Universiteit Utrecht vindt dat je eerst goed moet nadenken voor je schuren gaat vervangen voor woningen.
"Wij hebben een soort pavlovreactie dat als iets leegstaat, we er meteen iets mee moeten. Bij kantoren, maar ook bij schuren." Geen goed idee volgens de wetenschapper.
Hij waarschuwt voor verlinting. Dat zie je in België veel. Woningen liggen daar verspreid door het landschap, ver uit elkaar, zonder voorzieningen in de buurt. "Niet elke lege schuur is een probleem. Je kan ze ook gewoon slopen en er weiland van maken."
Dat de provincie bang is voor criminaliteit in lege schuren noemt hij een kulargument. "Dan moet je iets doen aan die drugscriminaliteit. Het bouwen van woningen in schuren is daar geen oplossing voor."
Wim Zagt is blij dat het einde in zicht is. Over een half jaar hoopt hij te beginnen met slopen. "Het zijn toch weer zestien woningen, voor een dorp als Baambrugge is dat veel." Bij Koos Segers overheerst de teleurstelling. "Wat is hier nou mis mee, er kunnen toch prima meerdere mensen op dit erf wonen?"

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.