'Grietenlijst' bij studentencorps: waarom corporale gebruiken moeilijk te veranderen zijn

Het pand van het Utrechtsch Studenten Corps.
Het pand van het Utrechtsch Studenten Corps. © ANP
Utrecht - Het veranderen van een cultuur is ontzettend moeilijk, stelt universitair hoofddocent Arjaan Wit. Een succesvol voorbeeld kan hij dan ook niet noemen. Bij het Utrechts Studenten Corps zeggen ze al jaren aan een cultuurverandering te werken, maar laatst ging het zodanig mis dat de subsidie van het corps per direct is stopgezet.
Hoe strenge wetten een land ook heeft, er zullen altijd mensen zijn die deze overtreden. Zo werkt het ook in een groep: er zijn altijd mensen die buiten de lijntjes kleuren, zegt Arjaan Wit, universitair hoofddocent gespecialiseerd in groepsdynamica. "Soms op een lachwekkende manier, maar soms ook op een verschrikkelijke manier waar mensen slachtoffer van worden."
Dat laatste gebeurde vorige week bij het Utrechtsch Studenten Corps (USC). In een PowerPointpresentatie werden zo'n dertig vrouwen beoordeeld op hun seksuele prestaties. Onder de noemer ‘Grietenpresentatie jaartje 23’ werden de vrouwen ingedeeld in twee groepen, de eerste groep bestaat uit vrouwen die bij de makers in de smaak vallen, de vrouwen in de tweede groep worden 'draken' genoemd. Het USC reageert geschokt op de actie en heeft de verantwoordelijke leden geschorst.

'Onder het mom van een grapje'

Het zijn geen incidenten, maar het gaat om een cultuur, schrijft Milou Deelen naar aanleiding van de gebeurtenis in de Volkskrant. "Een cultuur waarin mannen die je kent, mannen met wie je misschien wel meerdere keren per week bier staat te drinken, of het bed deelt, je een sperma-emmer noemen, of je beoordelen op je uiterlijk of bedprestaties. Vaak onder het mom van ‘een grapje'.
Waarom wordt zulk gedrag geaccepteerd? Hoe hechter teams zijn, hoe ingewikkelder het is om tegengas te geven, zegt Wit. En studentenverenigingen staan juist bekend om de sterke cohesie. "Dan moet je wel van heel goede huize komen wil je opstaan. Je stelt er namelijk je groepslidmaatschap mee op het spel, want je wordt gezien als verrader."
Dat ondervond Deelen aan den lijve. In 2017 werd er bij de Groningse studentenvereniging Vindicat een lied over haar geschreven waarin zij de grootste slet van het jaar werd genoemd. Zij sprak zich uit tegen seksisme in een video op sociale media. Daarna werd ze regelmatig uitgescholden. Later vertrok ze zelfs uit Groningen omdat ze zich er niet meer veilig voelde. Niemand van Vindicat liet nog iets van zich horen.
Het tekenen van een intentieverklaring helpt niet tegen groepsdynamica
Arjaan Wit, universitair hoofddocent gespecialiseerd in groepsdynamica
Het is niet makkelijk, maar wel nodig om op te staan tegen ongewenst gedrag, schrijft Deelen. Daarom roept zij het stille midden op: "Kom op mannen, spreek je uit tegen het beoordelen van vrouwen op hun uiterlijk of bedprestaties."
Ina Brouwer, de advocaat van de ouders van de slachtoffers hoopt ook dat er iets verandert bij het USC. Dat er aangifte is gedaan kan bijdragen aan een cultuurverandering, denkt Brouwer. Of dat gaat lukken, is de vraag. Wit kent geen succesvol voorbeeld van een cultuurverandering, bij wat voor organisatie dan ook. "Ik heb het nog nooit ergens zien gebeuren dat er geen normoverschrijding gedrag meer plaatsvindt, hoe sterk de repressie ook is."
Een cultuurverbetering is dan ook een beter woord, vindt Wit. Het USC stelt dat deze de afgelopen jaren is ingezet, maar concludeerde na de actie dat het klaarblijkelijk niet genoeg was. De vereniging tekende bijvoorbeeld een intentieverklaring tegen ongepast gedrag. Wit: "Je zou hopen dat dat helpt, maar zo'n contract helpt niet tegen groepsdynamica."
Wat helpt wel? Verenigingen moeten ervoor zorgen dat leden zich uit durven spreken zónder dat zij riskeren uit de groep geknikkerd te worden, vindt Wit. "Je moet binnen zo'n verenigingen controlemechanismen krijgen, met mensen die zeggen: dit gaan we niet doen." Trainingen kunnen hierbij helpen. Een bekend voorbeeld is de Active Bystander Training. Die richt zich op dat stille midden, door mensen te stimuleren zich uit te spreken tegen ongewenst gedrag.
Om dat bij het USC voor elkaar te krijgen moet de sterke cohesie in disputen of studentenhuizen worden doorbroken, zegt Wit. Paradoxaal is dat verenigingen tegelijkertijd activiteiten zoals ontgroeningen ondernemen om die cohesie juist te versterken. "Dat is het dilemma waar je in zit."
Hoe dan ook zal er wat moeten veranderen. De Universiteit Utrecht en de Hogeschool Utrecht zetten de subsidies aan het USC namelijk stop voor de rest van het jaar. De vereniging krijgt zo'n 4600 euro per jaar aan subsidie. Vertegenwoordigers van het USC zijn dit jaar ook niet welkom bij officiële gelegenheden van de Universiteit en de Hogeschool.
De vereniging moet uiterlijk 1 mei een plan van aanpak leveren wat leidt tot verbetering van de sociale veiligheid. Als het plan geen verbetering oplevert worden de banden met de vereniging verbroken. Ook de bestuursbeurzen van zo'n 30.000 euro per jaar worden dan stopgezet.
Wit: "Het corps kan niet meer doen dan hun uiterste best en proberen tegengas te creëren binnen de organisatie, maar het is een ongelooflijk ingewikkelde klus."

Een tijdlijn van excessen bij Utrechtse verenigingen.

1965 - De roetkapaffaire

Een student van Tres Faciunt Collegium, een dispuut binnen Het Utrechtsch Studenten Corps kwam om het leven door de zogenoemde roetkapaffaire. Hij kreeg tijdens zijn ontgroening een roetkap opgezet, die niet was behandeld met steenkoolroet maar met petroleumroet. Het aspirant-lid stikte.

2002 – Levertraan slikken en poep in het haar

De Universiteit Utrecht zet de subsidie aan de studentenvereniging Veritas stop nadat het uit de hand liep bij ontgroeningsrituelen. Studenten vielen flauw, kregen poep in het haar gesmeerd, moesten levertraan slikken en kregen bruistabletten toegediend zodat ze gingen schuimbekken. Volgens een onderzoek van de universiteit was er sprake van geestelijke en lichamelijke uitputting.

2017 - Gedwongen eten

Tijdens de ontgroening van vrouwencorps UVSV werden leden gedwongen om te eten en werd er een hesje verscheurd. Een uitzending van het programma Rambam suggereerde dat de ontgroening veel ernstiger was verlopen. Een onderzoek wees uit dat het minder erg was dan verwacht dan, en dat er twee lichte overtredingen zijn begaan.

2018 – Vrouwonvriendelijke liederen

De Universiteit Utrecht zette de financiering van de Utrechtse Aardwetenschappen Vereniging (UAV) stop. Aanleiding zijn vrouwonvriendelijke liederen die tijdens het introductieweekend van de vereniging worden gezongen.

2018 – Mail met racistische en seksistische opmerkingen

Unitas schorste een lid na een interne mail met "kwetsende, racistische en seksistische opmerkingen." De mail was een uitnodiging voor een borrel waarin leden werden aangemoedigd "net zoveel te drinken als het aantal slachtoffers bij de aardbeving in Lombok."

2022 – Vrouwonvriendelijke berichten

Studentenvereniging Veritas schorst leden die betrokken waren bij een bericht vol vrouwonvriendelijke en andere grensoverschrijdende taal. In het bericht van Jaarclub Bandolero dat uitlekte worden vrouwen steevast aangeduid als 'hoeren' en wordt de cultuurverandering naar een meer inclusieve en opener vereniging belachelijk gemaakt.

2023 – Incident met stripper

Het Utrechts Studenten Corps raakt in opspraak na een incident met een stripper, die in een kwetsbare positie op de foto wordt gezet. Een vooraanstaand lid van de vereniging deelde die foto op Snapchat. Leden die hier bij betrokken waren werden drie maanden lang geschorst.

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.