Kamp van Zeist gaat tegen de vlakte, verlaten legerplaats wordt natuurgebied

Saskia van Dockum van Utrechts Landschap en Joke Kleijweg van de provincie Utrecht.
Saskia van Dockum van Utrechts Landschap en Joke Kleijweg van de provincie Utrecht. © RTV Utrecht / Joost Danvers
Soesterberg/Zeist - De dagen zijn geteld voor veertien oude gebouwen op Kamp van Zeist. Na twee eeuwen militair gebruik wordt de voormalige legerplaats gesloopt. Nu eens niet om het woningtekort in de regio aan te pakken, maar om de natuur op de Utrechtse Heuvelrug meer ruimte te geven. "Het wordt een oase voor mens en dier."
"Die rododendrons en dat soort onderbeplanting kunnen wel weg", wijst projectleider Joke Kleijweg van de provincie Utrecht. "Die zijn ook niet zo interessant voor de biodiversiteit", beaamt directeur Saskia van Dockum van stichting Het Utrechts Landschap. Rodondendrons horen eerder bij een goed onderhouden landgoed. En hier krijgt de natuur straks de vrije loop.
De vrouwen kijken tijdens een rondgang over het verlaten Kamp van Zeist over een vlakte van betonnen platen naast het oude Militaire Luchtvaart Museum. Utrechts Landschap gaat op het terrein bloemrijk grasland en stukjes heide met kruiden aanleggen. Ook komt er een geleidelijke overgang naar het bos bij Austerlitz waar bosvogels zich thuis voelen.
Onder de sloophamer: Kamp van Zeist wordt 'oase voor mens en dier'

Mooi klusje

Het oude kamp tussen het detentiecentrum en het tijdelijke asielzoekerscentrum wordt op dit moment gesloopt en gesaneerd. "Eindelijk", zegt Kleijweg. "Ik riep al heel lang tegen mijn collega's: 'Kunnen we niet een keer vaart maken bij Kamp van Zeist?' Het museum, een van de laatste gebouwen die hier nog in gebruik waren, is tien jaar geleden ondergebracht bij het Nationaal Militair Museum op vliegbasis Soesterberg. En toen de provincie eind 2022 eigenaar werd, zeiden ze: 'Dat is een mooi klusje voor jou'."
Het artikel gaat verder na de foto.
Joke Kleijweg, projectleider Kamp van Zeist, bij het voormalige officiershotel.
Joke Kleijweg, projectleider Kamp van Zeist, bij het voormalige officiershotel. © RTV Utrecht / Joost Danvers
Kleijweg is nu eindverantwoordelijk voor alles wat op Kamp van Zeist gebeurt, van het tijdelijk beheer tot het afbreken en herinrichten van het terrein. "De sloop gaat nu nog geleidelijk”, zegt ze. “Sommige gebouwen staan al lang leeg en zakken vanzelf in. Het officiershotel werd tot voor kort nog anti-kraak bewoond. Nu we daar naar binnen kunnen, onderzoekt de aannemer het op aanwezigheid van schadelijke stoffen als asbest en chroom-6."

Wandelpaden

Voor vleermuizen die hun onderkomen kwijtraken zijn inmiddels een vleermuistoren en diverse kasten geplaatst. Dit jaar nog gaan de lege gebouwen om en volgend jaar zijn vrijwel alle bouwmaterialen uit het gebied verdwenen. De natuur gaat na twee eeuwen van menselijke activiteit weer de boventoon voeren op Kamp van Zeist. Recreanten kunnen er straks vanaf wandelpaden van genieten en dat is nieuw. Het landschap heeft vanwege de militaire bestemming lang achter gesloten hekken gelegen.
Het artikel gaat verder na de foto.
Het landschap heeft vanwege de militaire bestemming lang achter gesloten hekken gelegen.
Het landschap heeft vanwege de militaire bestemming lang achter gesloten hekken gelegen. © RTV Utrecht / Joost Danvers
Niet alles van steen gaat tegen de vlakte. Utrechts Landschap denkt na over een nieuwe functie voor het wachtgebouw bij de poort. Twee bakstenen gebouwen op het terrein worden gestript, en blijven deels overeind als ruïne. Ze moeten als restant van het militaire verleden de geheimzinnigheid van weleer oproepen. Om de historie zichtbaar te houden volgen de toekomstige zandpaden de oude lijnen die ooit langs tentenkampen en waterputten liepen.

Kamp van Zeist

Rond 1818 kwam de landmacht van het nog piepjonge Koninkrijk der Nederlanden naar de heide bij Zeist om daar grootschalige oefeningen te houden. Behalve talloze militairen stroomden er ook burgers toe. Die bekeken de verrichtingen in een jaarmarkachtige sfeer. Tussen Zeist en Soesterberg ontstond zo een legerplaats van 4 kilometer lang en 700 meter breed. In de loop van de 19de eeuw kwamen de eerste permanente loodsen en barakken.

Behalve een onderkomen voor Nederlandse militairen was Kamp van Zeist ook een opvangplek voor Belgische militairen en Franse burgers tijdens de Eerste Wereldoorlog, een landbouwbedrijf voor de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog en een plek met voorzieningen voor de Amerikanen van Soesterberg. Rond 2000 was het zelfs even Schots grondgebied, met een gevangenis en een rechtbank waar het beruchte Lockerbie-proces werd afgehandeld.

Sinds tien jaar worden op Kamp van Zeist asielzoekers gehuisvest. Het tijdelijke azc blijft er nog maximaal drie jaar.

Flessenhals

De nieuwe toekomst voor Kamp van Zeist staat niet op zichzelf. Het terrein van 29 hectare, zeg maar zo'n veertig voetbalvelden, ligt midden in een flessenhals van de Utrechtse Heuvelrug, legt projectleider Kleijweg uit. "In het noorden, richting het Gooi, hebben we veel ruimte voor de natuur. Het zuiden bij Doorn, Leersum en Rhenen heeft ook veel 'volume'. Maar het middenstuk wordt vaak doorsneden: door provinciale wegen, snelwegen, spoorlijnen en bebouwing. De natuur is hier versnipperd."
Onder de naam Hart van de Heuvelrug wordt al twintig jaar gewerkt aan een nieuwe indeling van het gebied rond de oude vliegbasis en de A28 bij Soesterberg. "Een mooi voorbeeld is de tank-testbaan aan de Richelleweg die Defensie heeft achtergelaten", zegt Kleijweg. "We hebben daar een bedrijventerrein ingericht waar bedrijven uit Soesterberg-Noord naartoe gegaan zijn. Daardoor kunnen we Soesterberg-Noord verder ontwikkelen voor woningen en geven we het dorp meer 'body'. Zo houden we voor de inwoners voorzieningen als scholen en winkels in stand."
Volgens de partijen achter het megaproject is het onvermijdelijk dat bij de herschikking ook bestaande natuur wijkt voor bijvoorbeeld woningbouw. Die ecoducten moeten ook betaald worden, zeggen de betrokken bestuurders dan. Zo staat op het bomenrijke landgoed Oude Tempel in Soesterberg al jaren een woonwijk ingetekend. Ondanks hevig verzet van bezwaarmakers heeft de statenvergadering van de provincie vorige week besloten dat er geen andere geschikte locaties voor die nieuwbouw te vinden zijn.

Achter de snelweg

Kamp van Zeist wordt door tegenstanders van de woonwijk op Oude Tempel als alternatieve bouwlocatie aangevoerd. Projectleider Kleijweg is het daar niet mee eens. "Bebouwing houd je het liefst bij de bewoonde kern. Dit terrein ligt achter de barrière van de snelweg en dus best ver van Soesterberg af. Het sluit wel goed aan bij de omringende natuurgebieden. Daarom is het logischer om dit terug te geven aan de natuur."
Dat het verdwijnen van natuur dichter bij Soesterberg gevoelig ligt, begrijpt Kleijweg wel. "In het programma Hart van de Heuvelrug is inmiddels veel gerealiseerd en inwoners merken dat het dorp nu goed functioneert. Waarom moeten dan huizen komen op een landgoed waar ze van genieten? Het lastige is dat het doel van Hart van de Heuvelrug over het hele gebied gaat, maar de uitwerking doen we in 17 individuele projecten. Op projectniveau lijkt wat we doen voor de direct betrokkenen misschien minder logisch."
Het artikel gaat verder na de foto.
Saskia van Dockum, directeur Utrechts Landschap, bij de nieuwe vleermuistoren.
Saskia van Dockum, directeur Utrechts Landschap, bij de nieuwe vleermuistoren. © RTV Utrecht / Joost Danvers

Oase

"In Hart van de Heuvelrug zoeken we naar locaties waar we natuur kunnen verbinden en versterken", voegt directeur Van Dockum van Utrechts Landschap toe. "En we zoeken ook naar locaties waar mensen kunnen wonen, en naar plekken die gesaneerd moeten worden. Kamp van Zeist is uitstekend geschikt om natuur te ontwikkelen. Dit wordt straks een oase voor mens en dier.",
Utrechts Landschap wil de natuur de kans geven om zichzelf te ontwikkelen, schetst Van Dockum. "Door het beton waar we nu nog op staan heeft de zandbodem een hogere concentratie van kalk. Dat is heel goed voor het schrale grasland dat we hier willen ontwikkelen. De grond lijkt op die van de oude vliegbasis, hier een paar kilometer vandaan. Als we daar maaisel vandaan halen, knallen hier binnen de kortste keren de meest fantastische soorten de grond uit. Meer natuur in Utrecht dus."

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws of foto via WhatsApp of mail.