De moeder van Grace praatte juist wél over de oorlog in Nederlands-Indië
15 augustus 2025, 17:59 • Aangepast 20 september 2025, 02:02 • 3 minuten leestijd
Breukelen - Waar in andere gezinnen niet wordt gesproken over de Tweede Wereldoorlog, doorbreekt de moeder van Grace Bernardus het 'Indisch zwijgen'. Als kind leert ze daardoor veel over de oorlogsjaren in Nederlands-Indië. Dat maakt dat Grace de jaarlijkse herdenkingen belangrijk vindt, net zoals het doorgeven van de verhalen.
Op 15 augustus wordt de bevrijding van Nederlands-Indië herdacht. De Verenigde Staten laten kernbommen vallen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. Dat maakt dat de Japanse bezetter zich overgeeft en terugtrekt uit Nederlands-Indië. In die periode is het gebied nog een kolonie van Nederland. De oorlogsjaren eisen vier miljoen slachtoffers.
Oorlogsjaren
De ouders van Grace maken zowel de Tweede Wereldoorlog als de onafhankelijkheidsoorlog mee in Nederlands-Indië. Haar moeder wordt geboren in Soerabaja en groeit daar ook op. Los van elkaar komen haar moeder en vader naar Nederland waar ze elkaar uiteindelijk ontmoeten.
Zelf groeit Grace op in Den Helder. "Er was altijd wel verdriet, maar mijn ouders hebben de pijn van de oorlog nooit echt bewust doorgegeven."
In augustus 1945 eindigt de Tweede Wereldoorlog als Japan zich terugtrekt uit Indonesië, toen nog een kolonie van Nederland. Indonesië roept de onafhankelijkheid uit maar Nederland accepteert dat niet en twee dagen na de bevrijding start een nieuwe oorlog; de onafhankelijkheidsoorlog. De situatie is opnieuw gevaarlijk en er komt een vluchtelingenstroom op gang naar Nederland- zo ontstaat er een Indonesische gemeenschap in Nederland.
Taboe
Er wordt in de Indische gemeenschap weinig gesproken over de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog die daarop volgde. Het wordt ook wel het 'Indische zwijgen' genoemd. Maar de moeder van Grace praat wel over wat ze heeft gezien en meegemaakt.
Onder de Japanse bezetter moet ze elke ochtend op school het Japanse volkslied zingen en voor de vlag buigen. De meest gruwelijke herinneringen zijn van de onafhankelijkheidsoorlog. "Ze is bijvoorbeeld ooggetuige geweest van moorden met bamboespitsen", vertelt Grace.
Grace is nog een kind als ze deze verhalen hoort. "M'n moeder was getraumatiseerd en wij waren haar psychologen, haar praatpalen. We beseften niet dat het echt was en wat het met haar had gedaan", zegt Grace. "Waren we toen maar naar de huisarts gegaan voor hulp of naar Slachtofferhulp", blikt ze nu terug op die periode.
Waar haar moeder veel vertelt, praat haar vader eigenlijk nooit over wat hij vroeger had meegemaakt. Hij werkte bij de Nederlandse marine en vertelde pas na zijn pensioen over de oorlog.
Lesgeven
Grace geeft gastlessen op scholen over de oorlogen in Nederlands-Indië. Ze vindt het belangrijk dat het verhaal niet alleen vanuit een westers perspectief verteld wordt. Dus vertelt ze het persoonlijke verhaal van haar ouders over de oorlog en de vrijheidsstrijd in Indonesië. "Zo krijgt de geschiedenis een gezicht."
Ook heeft ze een film over het levensverhaal van haar vader gemaakt en herdenken is voor haar een belangrijke manier om de geschiedenis tot leven te wekken. "Mijn kinderen en kleinkinderen zijn hier opgegroeid. Ik wil dat ze de verhalen van hun opa en oma kennen", zegt Grace.
Grace Bernardus vertelt over de oorlog in Nederlands-Indië bij het vrijheidsmonument in Breukelen:
Grace Bernardus vertelt over de oorlog in Nederlands-Indië bij het vrijheidsmonument in Breukelen
